Amerika Birleşik Devletleri, İran’ı ne zaman ve nasıl vuracak sorusundan hareketle günlerdir yazılar yayınlanıyor, televizyon ekranlarında tartışmalar, yorumlar, değerlendirmeler, tahminler yapılıyor. Şimdi gözler Umman'da… Katar merkezli El Cezire televizyonu, Umman'da bugün ABD ve İran arasında yapılacak müzakereler öncesinde arabulucu ülkelerin taraflara yeni öneri listesi sunduğunu duyurdu. Arabulucu ülkeler Türkiye, Mısır ve Katar, İran'ın uranyum zenginleştirmeyi 3 yıl tamamen durdurmasını önerdi. El Cezire'ye göre üç arabulucu ülke, Tahran ve Washington'ın saldırmazlık anlaşmasına imza atması teklifinde de bulundu. İran Dışişleri Bakanlığı ise Bakan Arakçi'nin Umman'a yola çıktığını duyurdu.
ABD-İran geriliminde önce görüşmenin yeri ardından kapsamı iki taraf arasında tartışmaya neden olurken, müzakerelerin iptal olduğu iddia edilmişti. Sonrasında görüşmenin Umman'da yapılacağı konusunda anlaşıldığı duyuruldu.
İran Dışişleri Bakanlığı'ndan son yapılan açıklamaya göre, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi nükleer müzakereler için Umman'a gitti. ABD Dışişleri heyeti de Umman'a ulaştı.
Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, “ABD'nin ciddi, sorumlu ve gerçekçi şekilde görüşmelere katılımını umuyoruz” denildi.
BEYAZ SARAY: TRUMP, DİPLOMASİYİ İLK SEÇENEK OLARAK GÖRÜYOR
Beyaz Saray Sözcüsü Leavitt, düzenlediği basın brifinginde İran gündemine ilişkin değerlendirme yaptı.
ABD'li sözcü, İran'la müzakerelerin önce Türkiye'de yapılacağının açıklandığının hatırlatılıp sonra Umman'a alınması sürecine ilişkin soruya cevap verirken ABD'nin pozisyonunu yeniden dile getirmekle yetindi.
Leavitt, "Başkan, ister müttefiklerimiz ister düşmanlarımız olsun, dünyanın dört bir yanındaki ülkelerle ilişkilerinde her zaman diplomasiyi ilk seçenek olarak görmektedir. Bu nedenle, Özel Temsilci (Steve) Witkoff ve Jared Kushner Cuma günkü görüşmeler için Umman'a gidecekler ve sonuçlarını göreceğiz. Başkan, onlardan gelecek haberi bekleyecek." değerlendirmesini yaptı.
BEKLENTİ İRAN'IN NÜKLEER KAPASİTESİNİ SIFIRLAMASI
Trump'ın İran'la müzakerelerden beklentisinin ne olduğunu da değerlendiren Leavitt, "Başkan'ın İran rejimine yönelik talepleri oldukça nettir ve nükleer kapasitenin sıfırlanması konusunda açık bir tavır sergilemiştir." ifadesini kullandı ve ABD yönetiminin Umman'daki görüşmelerden çıkacak sonucu görmek istediğini vurguladı.
Beyaz Saray Sözcüsü ayrıca, "Bu müzakereler sürerken, İran rejimine, Başkan'ın diplomasi dışında birçok seçeneği olduğunu da hatırlatmak isterim." yorumunu yaptı.
MÜZAKERE MASASI İÇİN YENİ ÖNERİLER
Katar merkezli El Cezire televizyonu, İran-ABD görüşmeleri öncesinde arabulucuların taraflara müzakerelerin temel ilkelerini oluşturacak bir liste sunduğunu duyurdu.
İran, üç yıl boyunca uranyum zenginleştirmeyecek. Elindeki 440 kilogram zenginleştirilmiş uranyumu ise üçüncü bir ülkeye gönderecek. Balistik füze kullanımını sınırlandıracak. Ortadoğu'da destek verdiği gruplara silah sağlamayacak.
El Cezire'ye göre listeyi Türkiye, Mısır ve Katar ortaklaşa hazırladı.
Önerilen müzakere çerçevesine göre İran 3 yıl boyunca uranyum zenginleştirmeyeceğini taahhüt edecek. 3 yıl sonraysa uranyum zenginleştirme oranını yüzde 1 buçuk ile sınırlandıracak.
Elinde bulunan 440 kilogramlık yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumu ise üçüncü bir ülkeye gönderecek.
Arabulucu ülkeler önerilerini İran'ın nükleer programıyla sınırlı tutmadı.
İran'dan bölgede destek verdiği gruplara silah sevkiyatı ve teknoloji transferini durdurması da isteniyor.
Tahran'dan balistik füze kullanmayacağını taahhüt etmesi de talep ediliyor.
El Cezire'ye göre üç arabulucu ülke, Tahran ve Washington'ın saldırmazlık anlaşmasına imza atmasını da önerdi.
Bu önerilerin Trump'ın özel temsilcisi Steve Witkoff'un İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ile Salı günü bir araya gelmesinden hemen önce ABD ve İran tarafına iletildiği belirtildi.
GÖRÜŞME İÇİN İKİ TARAF DA TAVİZ VERDİ
Amerikan New York Times gazetesi Umman'da görüşmelerin yapılabilmesi için hem Washington hem de Tahran'ın tavizler verdiğini aktardı.
Gazeteye göre Amerika Birleşik Devletleri görüşmelerin Umman'da yapılmasına ve bölge ülkelerinden heyetlerin katılmamasına onay verdi.
İranlılarsa Amerikalılarla dolaylı değil yüz yüze görüşmeyi kabul etti.
Her iki taraf müzakerelerde nükleer programa odaklanmak konusunda uzlaştı. ancak New York Times'a göre İran'ın füzeleri ve bölgedeki gruplara verdiği destek de müzakerelerde tartışılacak. Görüşmelerde bir anlaşma çerçevesi oluşturulması hedefleniyor. İran daha önce sadece nükleer programını müzakere etmeyi kabul ediyordu.
TIME dergisinden İran kapağı: Ayetullah'tan sonra
ABD merkezli TIME dergisi, İran genelinde yaşanan protestolar ve ardından yaşanan gerilimle ilgili şubat sayısında “Ayetullah’tan Sonra” başlıklı bir kapak yayımladı.
TIME dergisinin X hesabından yapılan paylaşımda, 23 Şubat tarihli derginin kapağı paylaşıldı. Kapakta "Ayetullah'tan Sonra" ifadelerini kullanan dergi, kapak konusu olan protestolar sürecini, “son on yılların ateşli silahlarla gerçekleştirilen en yoğun sivil öldürme dalgalarından biri” olarak niteledi.
Sanatçı Edel Rodriguez imzalı kapak illüstrasyonunda, arkadan görülen bir figür alıyor. Figürün cübbesi, protestocuları temsil eden stilize yüzlerden oluşuyor; bazı yüzlerin yumruk kaldırdığı ya da zafer işareti yaptığı görülüyor.
Derginin gelecek sayısında beş İranlı yazardan, protestolar hakkında değerlendirme yazıları alındı.
ABD İran İHA'sını vurdu
ABD Ordusu Salı akşamı, Arap Denizi'nde seyreden uçak gemisi Abraham Lincoln'e "saldırgan bir şekilde" yaklaşan İran'a ait bir insansız hava aracının düşürüldüğünü duyurdu.
ABD Merkez Komutanlığı CENTCOM'dan yapılan açıklamada, insansız hava aracının belirsiz bir niyetle saldırgan bir şekilde uçak gemisine yaklaştığı savunuldu. Açıklamada olay sırasında uçak gemisinin İran kıyılarından yaklaşık bin kilometre uzakta seyrettiği kaydedildi.
Ayrıca İran İHA'sını vuran uçağın kendisini, uçak gemisini ve mürettebatı korumak için harekete geçtiği savunuldu.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, olayı doğrularken İran ile önümüzdeki günlerde yapılması planlanan görüşmelerin hâlâ gündemde olduğunu belirtti.
ABD Ordusu, vurulan İHA'nın fotoğrafta görülen Shahed 136 tipi bir araç olduğunu söylüyor.
Bu noktaya nasıl gelindi?
ABD Başkanı Donald Trump, Ocak ayında İran'da artan protestoların ardından "yardım yolda" demiş, sözleri ABD'nin bölgede askeri bir müdahalede bulunacağı yorumlarına sebep olmuştu.
Trump, ilerleyen günlerde "bir armadanın" yolda olduğunu söylemiş, ABD'ye ait Abraham Lincoln uçak gemisinin Orta Doğu'daki ABD Merkez Komutanlığı CENTCOM sorumluluk alanına konuşlandırıldığı açıklanmıştı.
Trump 28 Ocak'ta Tahran'ı nükleer programı konusunda müzakerelere geri dönmeye çağırdı.
ABD Başkanı, Haziran 2025'te üç İran nükleer tesisini hedef alan ABD saldırılarını hatırlatarak, yapılacak müdahalenin "çok daha kötü" olacağını söyledi.
İran Devrim Muhafızları'nın 1 Şubat günü Hürmüz Boğazı'nda bir deniz tatbikatı yapması bekleniyordu ancak bu tatbikatın yapılmayacağı bildirildi.
Yine 1 Şubat'ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi CNN'e yaptığı açıklamada, İran'ın ABD'ye müzakere ortağı olarak güvenini kaybettiğini, ancak bölgedeki dost ülkeler aracılığıyla yapılan görüşmelerin, Trump yönetimiyle "verimli" temasları kolaylaştırdığını belirtti.
İran Dışişleri Bakanı, ülkesinin nükleer programı konusunda Washington ile bir anlaşmaya varabileceklerine inandığını söyledi.
USS Abraham Lincoln gemisinden havalanan F-35 tipi bir uçağın, İran'a ait hava aracını düşürdüğü açıklandı.
İran dini lideri Ayetullah Hamaney ABD'nin olası bir saldırısının bölgesel bir savaşa yol açacağını söylemişti. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan 29 Ocak'ta İranlı mevkidaşı Arakçı ile görüşmüş, görüşmenin sonunda "müzakere masasına" vurgu yapmıştı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da 30 Ocak'ta İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile telefonda görüştü.
İletişim Başkanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre Cumhurbaşkanı Erdoğan görüşmede, Ankara'nın İran ile ABD arasında kolaylaştırıcı rol üstlenmeye hazır olduğunu vurguladı.
Erdoğan, Fidan'dan sonra Türkiye'de bulunan İran Dışişleri Bakanı Arakçi ile de bir araya geldi.
