Son birkaç hafta Kuzey Işıkları'nı sevenler için harika bir dönem oldu.
Kutuplara yakın paralellerde son yılların en güzel manzaraları kaydedildi. Ancak bu manzaranın Dünyamıza doğrudan bazı etkileri de olabiliyor.
Işıklar bir dizi büyük Güneş patlaması ile oluşan yüksek düzeydeki faaliyeti yansıtıyor.
Bu dönemlerde, patlamayla açığa çıkan elektromanyetik yüklü parçacık akışı sürekli Dünya'ya çarpıyor.
Bu olay Güneş fırtınası olarak adlandırılıyor ve uzaydaki astronotların yanı sıra gezegenimizdeki teknolojiyi de etkileyebiliyor.
Elektrik kesintilerine de neden olabilen bu durum insan sağlığı için zararlı değil.
Güçlü bir Güneş patlaması 4 Şubat'ta NASA'nın Güneş Dinamikleri Gözlemevi tarafından kayda alındı.
Bu patlama, ABD Uzay Hava Tahmin Merkezi'nin (SWPC) "olağandışı olmamakla birlikte yaygın değil" şeklinde tanımladığı en yoğun tür olan X-sınıfıydı.
SWPC, "Dünya'nın Güneş gören tarafının çoğunda" belli iletişim frekans bantlarında "güçlü bir bozulma veya sinyal kaybı" uyarısı yaptı ve kesintinin birkaç saate kadar sürebileceğini açıkladı.
SWPC'ye göre 30 Ocak'ta başlayan son aktivite Güneş Aktif Bölgesi 4366 kaynaklıydı.
Aktif bölgeler Güneş üzerindeki yoğun manyetik alanlar.
Geçtiğimiz birkaç yıl boyunca Güneş, doğal döngüsünün bir parçası olarak yüksek yoğunlukta faaliyete geçti.
Bu döngünün zirvesi 2024'ün sonlarında gözlemlenmiş olsa da, bu yıl hala daha Güneş kaynaklı büyük olaylarının yaşanmasını bekleyebiliriz.
Güneş patlaması nedir?
Güneş patlamaları, Koronal Kütle Atımları (CME) şeklinde büyük patlamalarla oluşuyorlar.
Bu sırada uzaya ışık, enerji ve Güneş parçacıkları püskürtüyorlar.
Bu aktivite sırasında ışık hızıyla hareket eden ve Dünya'ya sekiz dakikadan biraz fazla bir sürede ulaşan elektromanyetik radyasyon oluşuyor.
Bunlara da Güneş fırtınası adı veriliyor.
Bunlar genellikle, saatte milyonlarca kilometre hızla hareket eden ve o kadar hızlı olmayan devasa yüklü enerji patlamaları olan CME'lerle birlikte meydana geliyor.
Güneş fırtınaları Dünya'ya farklı yoğunluklarda ulaşabiliyor.
Güneş'ten gelen bu elektromanyetik enerji, atmosfere girdiğinde aurora olarak bilinen parlak ışıklar yaratabiliyor.
Bu gökyüzü olayı Kuzey Işıkları veya Güney Işıkları olarak da biliniyor.
Kuzey ışıkları, uzaydan gelen enerjik parçacıkların atmosferimizdeki atomlar ve moleküllerle çarpışması sonucu oluşabiliyor.
Güneş fırtınaları ne sıklıkta yaşanıyor?
Güneş, sürekli hareket halinde ve güçlü bir manyetik alan oluşturan elektrik yüklü sıcak gazlardan oluşuyor.
Bir döngüye karşılık gelen bu hareketlilik, Güneş'in düzenli olarak sakin ve fırtınalı dönemler yaşaması ile sonuçlanıyor.
Yaklaşık her 11 yılda bir, güneş döngüsünün zirvesinde, Güneş'in kuzey ve güney kutuplarındaki manyetik alan yer değiştiriyor.
NASA ve ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) tarafından ortaklaşa desteklenen uluslararası bir uzman grubuna göre, Güneş Döngüsü 25 olarak adlandırılan mevcut döngü Aralık 2019'da başladı.
Bir güneş döngüsünün başlangıcı solar minimum olarak kabul ediliyor.
Bu evrede Güneş en az güneş lekesine sahip oluyor. Bunlar bilim insanlarının Güneş'in aktivitesini izlemelerine yardımcı olan karanlık noktalar.
Güneş aktivitesi arttıkça, güneş lekelerinin sayısı da artıyor.
Güneş döngüsünün ortası, Güneş'in en fazla güneş lekesine sahip olduğu ve manyetik kutuplarının yer değiştirdiği güneşin maksimum dönemi olarak biliniyor.
Yıldızın yüzeyinde koyu lekeler şeklinde görünen güneş lekeleri, faaliyette bir artışa işaret ediyor.
NASA ve NOAA, Güneş'in 2024 yılında mevcut döngüdeki maksimum güneş dönemine ulaştığını söylüyor.
Ancak güneş aktivitesi 2026 yılına kadar nispeten yüksek kalacak.
Çevrelerinden daha soğuk oldukları için daha karanlık görünen güneş lekelerinde büyük ışık ve enerji patlamaları meydana geliyor.
Bunların çoğu yaklaşık Dünya büyüklüğünde, hatta daha büyük bir alanı kaplıyor.
Güneş fırtınaları, 11 yıllık döngüsünde güneş maksimumunun zirvesi sırasında daha muhtemel.
Güneş fırtınalarının Dünya'daki etkisi ne?
NASA'ya göre, patlamalar ve güneş patlamaları Dünya'daki radyo iletişimini, elektrik şebekelerini ve navigasyon sinyallerini etkileyebiliyor.
2017'de Güneş'in yüzeyindeki iki büyük patlama navigasyon sistemleri gibi cihazları bozmuştu.
Şubat 2011'de ise güçlü bir güneş patlaması Çin genelinde radyo iletişimini engellemişti.
Güneş'in daha aktif hale gelmesi, teknoloji üzerinde de etkili olabiliyor.
Daha da geriye gidersek, 1989 yılında bir güneş patlaması Kanada'nın Quebec eyaletinde milyonlarca kişinin dokuz saat elektriksiz kalmasına neden oldu.
1859'da ise büyük bir güneş patlaması, dönemin demiryolu sinyalizasyon ve telgraf hatlarını engelleyen bir jeomanyetik fırtınaya yol açmıştı.
İngiltere'de Lancaster Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma, ülkede yetkilileri, demiryolu ağını nadiren de olsa kesintiye uğratabilecek bir fırtınaya karşı hazırlıklı olma konusunda uyarırken, bu tehdit bugün de devam ediyor gibi görünüyor.
