İran'da ekonomik sorunlar nedeniyle başlayan hükümet karşıtı protestolar devam ediyor.
İran riyalinin açık piyasada ABD doları karşısında rekor seviyede düşmesinin ardından başkent Tahran'daki Kapalı Çarşı'da esnaf, 28 Aralık'ta greve gitti.
New York Times'ın iletişime geçtiği esnaflardan Sayid, "Enflasyon ve fiyat artışları, tüketiciler olarak tüm kararlarımızı etkiliyor" diyor.
Soyadının paylaşılmaması şartıyla konuşan 37 yaşındaki İranlı, "Ev, araba veya başka bir şey satın almayı düşünmeyi bıraktım" ifadelerini kullanıyor.
Öğrencilerin de katılımıyla büyüyen protestolar Meşhed, Kerec, Keşm, Melard, Kirman, Hamedan ve Şiraz olmak üzere farklı illere yayıldı.
Tahran yönetimi, eylemcileri diyaloğa çağırdı ancak bu, protestoların dinmesi için yeterli olmadı.
BBC'nin aktardığına göre protestocular İran dini lideri Ali Hamaney'e atıfla "Diktatöre ölüm" sloganları attı.
Ayrıca bazı eylemcilerin Şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin oğlu Rıza Pehlevi'yi destekleyen "Yaşasın Şah" sloganları attığı aktarılıyor.
ABD'de sürgünde yaşan 65 yaşındaki Rıza Pehlevi, X'teki açıklamasında protestoculara destek vererek "Bu rejim iktidarda kaldığı sürece, ülkenin ekonomik durumu kötüleşmeye devam edecek" ifadelerini kullandı.
Mossad'dan eylemcilere destek
Diğer yandan İsrail'in ulusal istihbarat teşkilatı Mossad da eylemcilere destek mesajı yayımladı. Mossad, Farsça yaptığı paylaşımda İranlıları "sokaklara çıkmaya" teşvik etti.
ABD Dışişleri Bakanlığı'nın X'teki Farsça hesabından paylaşılan gönderide de göstericilerin "cesaretinin takdir edildiği" belirtildi.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise dünkü açıklamasında dış baskılara dikkat çekerek şunları söyledi:
Bugünkü koşullarda ülke dış baskılara maruz kalmaktadır. Dış baskıların arttığı bir ortamda iç zayıflama, ülkeye ciddi zarar verir. Böyle durumlarda dayanışmayı artırmak baskıların aşılmasında önemli rol oynamaktadır.
CNN'in analizine göre İranlı gençler, İslami normlara karşı eşi görülmemiş bir direniş sergiliyor. İran riyali değer kaybederken ülkenin bir yandan susuzlukla da mücadele ettiği belirtiliyor. Bunun yanı sıra ABD ve İsrail'in tehditlerinin arttığına işaret ediliyor.
Trump: Gerekirse vururuz
ABD Başkanı Donald Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'yla görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada, Tahran'ın balistik füze geliştirmeye devam etmesi halinde ülkeye yönelik bir saldırıyı destekleyeceğini söylemişti.
Ayrıca İran'ın nükleer programını sonlandırmaması durumunda "onları vurmak zorunda kalacaklarını" belirtmişti.
Hamaney'in danışmanı Ali Şemhani ise X'ten yaptığı açıklamada, ülkesine yönelik herhangi bir saldırganlığın "anında sert bir yanıtla" karşılanacağını bildirmişti.
İran ve İsrail, haziranda 12 gün süren çatışmalarla sarsılmıştı. ABD de İran'daki nükleer tesislerden bazılarını vurmuştu. Wall Street Journal'ın aktardığına göre çatışmalardan bu yana İran riyali yüzde 60 değer kaybetti.
CNN'in analizinde, 86 yaşındaki Hamaney'in "büyük kararlar ve radikal stratejilerden kaçınarak temkinli bir bekleme politikası izlediği" yorumu yapılıyor.
Yeni merkez bankası başkanı atandı
Riyalin hızlı değer kaybı ve enflasyonist baskının bir araya gelmesi, gıda ve diğer günlük ihtiyaçların fiyatlarını artırarak, nükleer programı nedeniyle Batı'nın İran'a uyguladığı yaptırımlar nedeniyle zaten baskı altında olan hane halkı bütçeleri üzerindeki baskıyı artırdı.
Para biriminin ABD doları karşısında rekor düzeyde değer kaybetmesinin ardından ekonomik krizin kitlesel protestolara yol açtığı İran'da çarşamba günü yeni merkez bankası başkanı atandı.
Resmi IRNA haber ajansının bildirdiğine göre, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın kabinesi, eski bir ekonomi bakanı olan Abdülnasser Hemmati'yi İran İslam Cumhuriyeti Merkez Bankası'nın yeni başkanı olarak atadı.
Hemmati, İran'ın para birimi riyalin rekor düşük seviyeye gerilemesinin yol açtığı son üç yılın en büyük protesto gösterilerinin başlamasından bir gün sonra pazartesi günü istifa eden Muhammed Rıza Farzin'in yerine atandı.
Uzmanlar yüzde 40'lık enflasyon oranının halkın hoşnutsuzluğuna yol açtığını söylüyor. Çarşamba günü 1,38 milyon riyalden işlem gören ABD doları, Farzin'in 2022'de göreve geldiği 430 bin riyale kıyasla daha düşüktü.
KAYNAKLAR: Independent Türkçe, CNN, BBC, Wall Street Journal, New York Times, AA
Derleyen: Yasin Sofuoğlu
