ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın geçen yıl yürürlüğe koyduğu geniş kapsamlı küresel gümrük vergilerinin hukuka aykırı olduğuna hükmetti.
Yüksek Mahkeme kararında, Trump'ın geniş kapsamlı tarifeleri ulusal acil durumlar için öngörülen bir yasa aracılığıyla uygulayarak yetkisini aştığını belirtti.
Trump, düzenlediği basın toplantısında mahkeme kararından "büyük bir hayal kırıklığı" duyduğunu söyledi.
Yüksek Mahkeme'yi "yabancı çıkarların etkisinde" olmakla suçladı ve ABD'nin rakiplerinin bu kararı kutladığını savundu.
Trump, mahkemenin aleyhine karar verdiği yöntem dışında, gümrük vergileri için kullanabileceği başka yöntemler olduğunu ekledi.
Başkan, "ülkemizi korumak" amacıyla diğer yasaları temel alarak daha fazla vergi uygulayacağını söyledi.
Trump, derhal yürürlüğe girecek bir başkanlık kararnamesi ile 1974 Ticaret Yasası kapsamında %10'luk bir küresel gümrük vergisi uygulayacağını belirtti.
Yüksek Mahkeme, 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası'nın (IEEPA) başkana gümrük tarifesi koyma yetkisi vermediğine hükmetti.
Kararda, söz konusu yasanın "kapsamı, miktarı ve süresi sınırsız" önlemlere izin vermediği vurgulandı.
Trump ise Georgia eyaletinde düzenlenen bir etkinlikte yaptığı konuşmada tarifelere bir kez daha değindi.
Tarifeler olmadan "herkesin iflas edeceğini" savunan Trump, başkan olarak gümrük vergisi koymanın kendi "hakkı" olduğunu ve yasanın "açık" olduğunu ileri sürdü.
Yüksek Mahkeme'nin kararını uzun süredir beklediğini söyleyen Trump, "Sonsuza dek bekledim. Sonsuza dek" ifadelerini kullandı.
Kararın ardından Wall Street'te endeksler yükselişe geçti. S&P 500 yüzde 0,45, Dow Jones yüzde 0,07 ve Nasdaq yüzde 0,42 oranında artış gösterdi.
Karar hangi tarifeleri kapsıyor?
Mahkeme kararı, Trump'ın IEEPA'ya dayanarak uyguladığı ülke bazlı geniş kapsamlı tarifeleri kapsıyor.
Trump, Şubat 2025'te Çin, Meksika ve Kanada'dan gelen ürünlere vergi koymak için bu yasayı kullanmış; bu ülkelerden ABD'ye uyuşturucu kaçakçılığı olduğunu ve bunun "acil durum" teşkil ettiğini savunmuştu.
Nisan ayında ise ABD'nin dış ticaret açığını "olağanüstü ve alışılmadık bir tehdit" olarak göstererek, neredeyse tüm dünyadan ithal edilen ürünlere yüzde 10 ile yüzde 50 arasında değişen ek vergiler getirmişti.
Çelik, alüminyum, kereste ve otomotiv sektörlerine yönelik tarifeler ise karardan etkilenmiyor.
Bu vergiler, 1962 tarihli Ticaret Genişleme Yasası'nın 232. Maddesi kapsamında, "ulusal güvenlik" gerekçesiyle uygulanmıştı.
Trump, Nisan 2025'te neredeyse tüm ülkelere yönelik gümrük tarifeleri açıklamıştı.
Temyiz Mahkemesi de 'yasadışı' kararı vermişti
Daha önce de Ağustos 2025'te ABD Temyiz Mahkemesi, Trump'ın gümrük vergilerinin büyük bölümünün yasadışı olduğuna hükmetmişti.
Mahkemenin kararı yürürlüğe girmemiş ve Trump yönetimine ABD Yüksek Mahkemesi'ne başvurması için zaman tanınmıştı.
Çin, Meksika, Kanada gibi ülkeler dahil birçok ülkeye uyguladığı gümrük vergileri, Trump'ın ikinci başkanlık döneminde dış politikasının da önemli bir başlığı olarak öne çıkmıştı.
Temyiz Mahkemesi'nin kararında, Trump'ın gümrük vergilerini uygulamasına temel oluşturan argümanların "geçersiz" olduğuna hükmedilmişti.
Trump o dönem Truth Social adlı sosyal medya platformunda karara tepki göstererek şunları söylemişti:
"Bu karar geçerli olursa, Amerika Birleşik Devletleri'ne zarar verir. Ciddi şekilde taraflı mahkeme, gümrük verilgilerinin kaldırılmasını istiyor. Eğer böyle olursa ülkemiz için felaket olur. Bizi mali açıdan zayıflatır ve biz güçlü olmalıyız."
Trump gümrük vergileriyle Rusya'yı da hedef almıştı. Rusya'dan enerji ithal eden ülkelere gümrük vergilerini artırarak caydırıcı etkide bulunmayı planladı.
Trump'ın ikincil gümrük vergileri küresel ekonomiyi nasıl etkileyebilir?
BBC News Ekonomi Muhabiri Jonathan Josephs'e göre, Trump gümrük vergileriyle Rusya'yı da hedef alıyordu.
Dünyanın en çok yaptırım uygulanan ülkesi olmasına rağmen Rusya, Ukrayna'daki savaşını finanse etmek için muazzam enerji zenginliğini kullanmaya devam ediyor.
Trump, Ukrayna ile ateşkes sağlanamaması halinde, Rusya ile ticaret yapan tüm ülkeleri etkileyecek kapsamlı yeni ikincil gümrük vergileri getirileceğini açıklamıştı.
İkincil gümrük vergileri, Rusya ile ticaret yapan herhangi bir ülkeden gelen malların ABD'ye ithal edildiğinde %100 vergi ile karşılaşmasını öngörüyordu.
Petrol ve gaz Rusya'nın en büyük ihracat kalemleri ve Moskova'nın en büyük müşterileri arasında Çin, Hindistan ve Türkiye yer alıyor.
Trump "Ticareti pek çok şey için kullandım ama savaşları çözmek için harika bir şey" demişti.
Trump yönetimi Venezuela petrolünü alanları cezalandırmak için de ikincil gümrük vergilerini kullandı.
Ancak bu silahın Rusya'ya karşı kullanılmasının küresel ekonomi üzerinde çok daha büyük etkilere yol açması bekleniyordu.
Rusya, Suudi Arabistan ve ABD'nin ardından dünyanın en büyük üçüncü petrol üreticisi konumunda.
Vergiler Rus petrol ve gazının küresel piyasalara akışını kesmeyi hedeflediğinden, arzın azalmasıyla birlikte enerji fiyatlarının tıpkı Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgali sırasında olduğu gibi yükselmesine, bunun da enflasyonun tırmanmasına yol açabileceği ifade edilmişti.
