ABD ve İran arasında barış müzakeleri için iki ülke heyeti yeniden İslamabad'da buluşacak.
ABD'nin Hürmüz Boğazı'na uygulamaya başladığı abluka devam ediyor. Abluka öncesinde gerilim tırmansa da beraberinde ortaya çıkan yeni tur müzakere olasılığı piyasalarca olumlu karşılandı ve varil petrol fiyatı 100 doların altına indi.
İSLAMABAD'DA MÜZAKERE İHTİMALİ YENİDEN DOĞDU
Reuters'a konuşan 4 kaynak ABD ve İran'ın müzakere heyetlerinin barış görüşmeleri için bu hafta yeniden İslamabad'da görüşeceğini öne sürdü. Amerikan basını ayrıca Türkiye ve Mısır'ın Washington ve Tahran arasında müzakere için tekrar bir köprü kurmaya çalıştığını yazmıştı .
İran'ın Pakistan Büyükelçilği'ndeki bir yetkili de bu iddialara paralel konuşarak ABD ve İran arasındaki barış görüşmelerinin bu hafta ya da gelecek hafta gerçekleşebileceğini söyledi.
PEZEŞKİYAN: TERCİHE EDİLEN YOL DİPLOMASİ
İran haber ajansı IRNA, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'a İslamabad'daki görüşmelerde ABD'nin iyi niyet eksikliği ve maksimalist pozisyonunun sonuç almaya engel olduğunu söylediğini aktardı. Pezeşkiyan Macron'a, “Avrupa, ABD'yi uluslararası hukuka uymaya teşvik etmekte yapıcı bir rol oynayabilir. Tehditler, baskı ve askeri hareketler ABD'nin bölgedeki kendi yarattığı sorunları daha kötüleştirecek.” ifadelerini kullandı. Pezeşkiyan'ın ayrıca anlaşmazlıkları çözmek için tercih edilne yolun diplomasi olduğunu söylediği belirtildi.
ABLUKADAN ÇİNLİ GEMİ SORUNSUZ GEÇTİ
ABD Merkez Komutanlığı CENTCOM, ablukanın tarafsız gemileri engellemeyeceğini ancak İran limanlarına yönelik giriş-çıkışların tarafsız bir şekilde denetleneceğini açıklarken, Çinli "Rich Starry" tankeri abluka başlangıcından bu yana boğazdan geçen ilk gemi oldu.
ABD'DEN NÜKLEER SİLAHA İZİN YOK
Siyasi ve diplomatik cephede gerginlik tırmanırken, ABD Başkanı Donald Trump İran'ın anlaşma istediğini ancak nükleer silah geliştirilmesine izin veren hiçbir şartı onaylamayacağını vurguladı. İslamabad'daki hafta sonu görüşmelerinin ardından Başkan Yardımcısı JD Vance, İran’ın bazı tavizler verdiğini fakat beklentileri tam karşılamadığını ifade ederek müzakerelerde "çok fazla ilerleme" kaydedildiğini belirtti.
Trump, olası bir askeri temasta İran’ın hızlı saldırı botlarının "hızlı ve acımasız" bir şekilde imha edileceği uyarısında bulunurken, Tahran yönetimi ABD’nin kısıtlamalarını "korsanlık" olarak nitelendirerek Körfez’deki komşu limanlara misilleme yapabileceğini duyurdu.
İRAN TAZMİNAT İSTİYOR
İran, komşu Körfez ülkelerini topraklarını ABD-İsrail saldırılarına açmakla suçlayarak Birleşmiş Milletler üzerinden tazminat talep etti. İran Petrol Bakanı Muhsin Paknejad ise savaşın tesislerdeki operasyonları durduramadığını, Hark Adası üzerinden ihracatın kesintisiz sürdüğünü ve artan petrol gelirlerinin savaş hasarlarının onarımı için kullanılacağını bildirdi.
JD VANCE: İLERLEME SAĞLANDI
ABD merkezli Fox News’e röportajda veren ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, görüşmelerde ilerleme sağlandığını ve İran’ın müzakere tarzına dair daha fazla bilgi edinildiğini söyledi. Vance, İslamabad’daki görüşmelerde ABD heyetinin belirlediği şartların, “ya İran’ın dini lideri ya da başka bir yetkili tarafından” onaylanması gerektiğinin anlaşıldığını belirterek, İran tarafının bu onayı almak üzere Tahran’a dönmek zorunda kaldığını ifade etti.
ABD’nin temel taleplerinin İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyumun kontrolünü devralmak ve İran’ın yeniden uranyum zenginleştiremeyeceği bir mekanizma kurulması olduğunu belirten Vance, “Açıkçası İranlılar bu iki konuda bir miktar ilerleme kaydetti” dedi.
Hürmüz Boğazı müzakerelerin seyrini değiştirebilir
Vance, İran’ın müzakereler sırasında Hürmüz Boğazı konusunda “oyunun kurallarını değiştirmeye çalıştığını” öne sürdü. Boğazın yeniden açılmasının görüşmeler için ABD açısından ön koşul olduğunu vurguladı. Vance, İran’ın ABD şartlarını kabul etmesi durumunda “iki ülke için de çok iyi bir anlaşma” yapılabileceğini savunarak, “Seçim İran’ın. ABD Başkanı’nın da dediği gibi, kozlar bizde” ifadelerini kullandı.
Vance ayrıca ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda İran bağlantılı gemilere yönelik başlattığı ablukaya da değindi. Vance, dün yürürlüğe giren uygulama kapsamında, İran limanlarına giden ya da bu limanlardan gelen tüm gemilerin durdurulacağını söyledi.
ABD’nin İran bağlantılı gemilere ilişkin “çok güçlü istihbarata” sahip olduğunu ileri süren Vance, gemiler bayrak değiştirerek ablukayı aşmaya çalışsalar bile tespit edilebileceğini ifade etti.
Suudi Arabistan’dan ABD’ye Hürmüz baskısı: “Müzakere masasına dönün”
Devrim Muhafızları'nın, saldırılara Hürmüz'deki gemi trafiğini durma noktasına getirerek misilleme yapması petrol fiyatlarının fırlamasına yol açmıştı (Reuters)
Suudi Arabistan, Hürmüz Boğazı'ndaki ablukasını sonlandırması için ABD'ye baskı yapıyor.
Adlarının paylaşılmaması şartıyla Wall Street Journal'a (WSJ) konuşan Arap yetkililer, Suudi Arabistan'ın, ABD'nin Hürmüz'ü ablukaya alması nedeniyle İran'ın Körfez ülkelerine misilleme yapmasından ve önemli ticaret faaliyetlerinin daha da aksamasından endişelendiğini söylüyor.
Riyad yönetiminin, Hürmüz Boğazı'ndaki ablukayı kaldırıp müzakere masasına dönmesi için Donald Trump yönetimine baskı uyguladığını belirtiyorlar.
İran'ın, Suudi Arabistan'ın petrol ihracatı için hayati önem taşıyan Kızıldeniz'deki Babülmendep Boğazı'nı kapatarak ablukaya misilleme yapma ihtimali de Riyad'ı korkutuyor.
Suudi Arabistan, Devrim Muhafızları'nın Hürmüz'deki gemi trafiğini neredeyse durma noktasına getirmesinin ardından, ham petrolünü Kızıldeniz üzerinden göndererek ihracatını sürdürdü.
Ancak Yemen'deki Tahran destekli Husilerin, Kızıldeniz'i kapatması halinde bu hat da tehlikeye girebilir.
Husiler, ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarıyla başlayan savaşa neredeyse bir ay sonra 28 Mart'ta katılmıştı.
Arap yetkililere göre Tahran, Gazze savaşında bölgedeki gemilerin geçişlerini engelleyen Husilere benzer bir hamle yapmaları için baskı uyguluyor.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi'ne göre, Gazze savaşı öncesinde Babülmendep'ten 9,3 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü geçiyordu. Husi milislerinin boğaz çevresindeki gemilere saldırılar düzenlemeye başlamasının ardından bu sayı yarı yarıya azaldı.
Analize göre Körfez ülkeleri, savaşın İran'ın Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü ele geçirmesiyle sonuçlanmasını istemiyor. Ancak Suudi Arabistan başta olmak üzere bölgedeki ülkeler, ABD'den anlaşmazlıkları müzakere masasında çözmesini istiyor. Tahran ve Washington arasında müzakerelerin sürmesi için yoğun diplomasi trafiği yürütüldüğü aktarılıyor.
Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, dün telefon görüşmesi yapmıştı. İran haber ajansı Tesnim'in aktardığına göre Riyad yönetimi, bölgede diplomatik müzakerelere desteğini bir kez daha yineledi.
ABD ve İran heyetleri, 11 Nisan'da Pakistan'ın başkenti İslamabad'da birebir görüşme düzenlemiş ancak Hürmüz Boğazı'yla ilgili meselelerde anlaşma sağlanamamıştı. Bunun üzerine ABD Başkanı Trump, Hürmüz Boğazı'na abluka uygulama kararı almıştı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, (CENTCOM) pazartesi itibarıyla İran limanlarına giren veya çıkan tüm gemilere abluka uygulanacağını duyurdu. İran limanlarına gitmeyen gemilerinse uygulama dışında tutulacağı belirtilmişti.
Trump, Amerikan donanmasının Hürmüz Boğazı'nı bloke etmesine NATO ve Körfez ülkelerinin de destek vereceğini öne sürmüştü.
Ancak başta Birleşik Krallık (BK) ve Fransa olmak üzere NATO müttefikleri, ablukaya destek vererek çatışmalara dahil olmayacaklarını bildirdi.
BK Başbakanı Keir Starmer, "Ablukayı desteklemiyoruz" derken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da BK'yle görüşerek Hürmüz'deki durumun normale dönmesini sağlamak amacıyla "çok uluslu bir misyon" kurulacağını duyurdu.
Reuters'a konuşan bir Fransız diplomat, misyonda Körfez ülkeleri, Hindistan, Yunanistan, İspanya, İtalya, Hollanda ve İsveç dahil yaklaşık 30 ülkenin yer alabileceğini söylüyor. Planların hazırlanmasına yönelik bir toplantının perşembe günü Londra veya Paris'te düzenlenebileceğini ifade ediyor.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da pazartesi günkü açıklamasında Hürmüz Boğazı'nın diplomasi yoluyla tekrar açılması gerektiğini söylemişti.
