ABD ile İran arasında Cenevre'de yapılacak kritik nükleer görüşmeler öncesinde Tahran diplomatik ve askeri mesajı birlikte verdi. İran, Hürmüz Boğazı’nda tatbikat başlatırken, yaptırımların hafifletilmesi karşılığında uzlaşmaya açık olduğunu duyurdu.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi pazartesi günü, Tahran’ın nükleer programına ilişkin ABD ile yapılacak ikinci tur görüşmeler öncesinde Birleşmiş Milletler’in nükleer denetim kurumu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi ile bir araya geldi.
Bugün Cenevre’de yapılacak ABD-İran görüşmeleri öncesinde Arakçi, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda, “Adil ve hakkaniyetli bir anlaşmaya ulaşmak için somut fikirlerle Cenevre’deyim,” ifadelerini kullandı. “Masada olmayan şey ise tehditler karşısında boyun eğmektir” dedi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın bölgeye ilave bir uçak gemisi gönderme talimatı vermesinin ardından İran da pazartesi günü yeni bir deniz tatbikatı düzenledi. Devlet televizyonu, tatbikatın İran’ın Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ve Umman Körfezi’ndeki istihbarat ve operasyonel kapasitesini test etmeyi amaçladığını bildirdi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Cenevre'deki görüşmeler için İsviçre'ye ulaştı. Amerikan tarafını ise yine Steve Witkoff ve Jared Kushner temsil edecek.
TRUMP: GÖRÜŞMELERE DOLAYLI YOLDAN DAHİL OLACAĞIM
ABD Başkanı Donald Trump, görüşmelere dolaylı yoldan dahil olacağını söyledi.
Anlaşma olasılığı sorulan Trump, İran'ın sert müzakereler istediğini ancak geçen yaz ABD'nin İran nükleer tesislerini bombalamasıyla bu sert tavrın sonuçlarını öğrendiklerini söyledi.
İranlıların bu kez müzakere etmeye motive olduklarını ima eden ABD Başkanı, "Anlaşma yapmamanın sonuçlarını görmek istemediklerini düşünüyorum" dedi.
MASADA NELER VAR?
Masadaki başlıca konulardan bir İran'ın nükleer programını kısıtlaması.
Müzakereler öncesi Tahran'ın masaya oturmak için öne sürdüğü şartlardan biri de sadece nükleer konuların konuşulmasıydı. Ancak Amerikan tarafının ele almak istediği konular arasında Tahran balistik füze üretimini kısıtlaması da bulunuyor.
İran Dışişleri Bakanlığı'ndan bir yetkilinin ifadesine göre ise olası anlaşmanın sürdürülebilir olması için Amerikan tarafının da ekonomik çıkar sağlaması gerekiyor.
Tahran'ın Washington'a petrol ve doğalgaz sahalarında ortaklık, madencilik yatırımları ve sivil uçak alımları gibi önerilerinin olduğu belirtiliyor.
Görüşmeler, dolaylı olarak Umman aracılığıyla ilerliyor.
RUBİO: TRUMP HER ZAMAN DİPLOMASİYİ TERCİH EDER
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Macaristan'da konuştu. Tahran'la anlaşma yapabilmenin zorlukları olduğunu belirtti. Ancak ABD Başkanı Donald Trump'ın her zaman diplomasiyi tercih ettiğini aktardı.
Trump'a yakınlığıyla bilinen Senatör Lindsey Graham ise İran'da rejim değişikliği olmadan askeri güçleri çekmenin büyük bir hata olacağını söyledi.
Graham, İran'da rejim karşıtı protestoculara destek verdikten sonra geri adım atmasının doğru olmayacağını; bu nedenle ne olursa olsun Amerikan yönetiminin bir sonuç alacağını aktardı. Graham, "İran krizinin diplomasiyle çözümü için Trump yönetiminin önünde aylar değil haftalar var" dedi.
Amerikan ordusunun Ortadoğu'ya askeri yığınağı devam ederken; İran ise Hürmüz Boğazı'nda tatbikata başladı.
İran Devrim Muhafızları Ordusu, görüşmeler öncesinde yaptığı açıklamada, dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği stratejik su yollarında tatbikatın erken saatlerde başladığını duyurdu.
Öte yandan, EOS Risk Group adlı güvenlik şirketi, bölgeden geçen denizcilere telsiz aracılığıyla Hürmüz Boğazı’nın İran kara sularındaki kuzey hattında salı günü muhtemel bir gerçek mühimmatlı atış tatbikatı yapılacağı yönünde uyarı iletildiğini açıkladı. İran devlet televizyonu ise canlı atış tatbikatına ilişkin bilgi vermedi.
Son haftalarda denizcilere İran’ın canlı atış tatbikatı düzenleyeceğine dair ikinci kez uyarı yapıldığı belirtildi. Ocak ayı sonunda ilan edilen bir önceki tatbikat sırasında ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, İran ve Devrim Muhafızları’na sert bir açıklamayla uyarıda bulunmuştu. Açıklamada, İran’ın “uluslararası hava sahası ve sularda profesyonel şekilde faaliyet gösterme hakkı” kabul edilmekle birlikte, Amerikan savaş gemileri ve ticari gemilere yönelik müdahale ya da tehditlerden kaçınılması gerektiği vurgulanmıştı.
4 Şubat’ta ise İran ve ABD donanmaları arasındaki gerilim daha da arttı. ABD Donanması’na ait bir savaş uçağı, Umman Denizi’nde USS Abraham Lincoln uçak gemisine yaklaşan bir İran insansız hava aracını düşürdü. ABD ordusu ayrıca, Hürmüz Boğazı’nda seyreden ABD bayraklı ve ABD mürettebatlı bir ticari geminin İran tarafından taciz edildiğini bildirdi.
İran: Yaptırımların hafifletilmesi karşılığında uzlaşmaya açığız
Trump yönetimi, İran’ın nükleer programını sınırlandıracak ve nükleer silah geliştirmesini engelleyecek bir anlaşma hedefliyor. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Mecid Taht-Ravançi ise pazar günü yaptığı açıklamada, Tahran’ın nükleer konuda uzlaşmaya açık olabileceğini ancak ABD öncülüğündeki uluslararası yaptırımların hafifletilmesini istediğini söyledi.
Taht-Ravançi, BBC’ye verdiği demeçte, “Top Amerika’nın sahasında. Bizimle anlaşma yapmak istediklerini kanıtlamaları gerekiyor,” dedi. “Samimiyet görürsek, bir anlaşmaya giden yola gireceğimizden eminim,” ifadelerini kullandı.
“Programımızla ilgili bu ve diğer konuları görüşmeye hazırız; yeter ki onlar da yaptırımları konuşmaya hazır olsun,” diye ekledi.
Umman, 6 Şubat’ta ABD ile İran arasında dolaylı ilk tur görüşmelere ev sahipliği yapmıştı.
Geçen yıl iki ülke arasında yürütülen benzer müzakereler ise İsrail’in İran’a karşı başlattığı ve ABD’nin İran’daki nükleer tesisleri bombalamasını da içeren 12 günlük savaşın ardından çökmüştü.
ABD ayrıca salı ve çarşamba günleri Cenevre’de Rusya ve Ukrayna temsilcileri arasında da görüşmelere ev sahipliği yapacak. Bu temaslar, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin dördüncü yıl dönümü öncesinde gerçekleştirilecek.
