Dr. Osman Gazi Kandemir
Independent Türkçe
Antik Roma'da "delator" adı verilen muhbirler, senatörlerin ve aristokratların özel hayatlarını takip eder, zina, ihanet veya sadakatsizlik belirtilerini İmparator'a raporlardı. Ortaçağ Avrupa'sında Kilise, günah çıkarma ritüelini yalnızca bir kurtuluş aracı olarak değil, aynı zamanda toplumun güçlü isimleri hakkında bilgi toplama mekanizması olarak kullandı. Venedik Cumhuriyeti ise aristokrasinin kontrolünü, açık baskıyla değil, gizli dosyalarla sağladı: her soylu ailenin zaafları, borçları ve yasak ilişkileri devlet arşivlerinde saklanırdı.
Bu örneklerin ortak noktası, iktidarın gerçek kaynağının açık güç kullanımından ziyade bilgi tekelinde yatmasıdır. Roma İmparatoru delatorların raporlarını kullanarak senatörleri asla tehdit etmek zorunda kalmazdı; raporların varlığı yeterliydi. Venedik Doju da bir aristokrata karşı hiçbir suçlama yapmadan, yalnızca belirli bir dosyanın varlığına ima ederek itaat sağlayabilirdi. Asıl güç, bilginin kullanılmasında değil, sahip olunmasındaydı. Bu açıdan bakıldığında Jeffrey Epstein vakası, bir istisna değil; çok eski bir geleneğin dijital çağdaki tezahürü olarak okunabilir.
Epstein Neyi Temsil Ediyor?
Epstein'i anlamak için onu tekil bir figür olarak değil, modern bir düğüm noktası olarak değerlendirmek gerekiyor. Değişen unsurlar belirgin: özel adalar, kayıt altına alınmış uçak seferleri, dijital kamera sistemleri, şifreli iletişim ağları. Ama değişmeyen öz aynı: insan zaafları üzerinden kurulan kapalı devre ilişkiler ve bu ilişkilerden üretilen bilginin siyasal ve toplumsal güce dönüşmesi.
Epstein'in çevresindeki aktörler — iş dünyası liderleri, siyasetçiler, akademisyenler, kraliyet üyeleri — farklı ülkelerden, farklı ideolojik çizgilerden, hatta zaman zaman birbirine rakip çevrelerden geliyordu. Bu çeşitlilik, dosyanın yapısal karakterine işaret ediyor: burada belirli bir devletin veya ideolojinin projesi değil, ulusötesi elit ağların işleyiş mantığı söz konusu. Epstein, bu ağ içinde üretilen bilgiyi kayıt altına alan ve yöneten bir aracı olarak konumlanmış görünüyordu. Ancak bu mekanizma onunla başlamadı ve onunla sona ermedi.
Epstein Neden "Komplo"ya Dönüştü?
Epstein vakası kamuoyunda neredeyse her zaman komplo teorileriyle birlikte anıldı. Gizli elit ağlar, küresel kontrol iddiaları, Mossad bağlantıları ya da siyonist projeler gibi anlatılar, özellikle dijital mecralarda geniş bir yankı buldu. Bunun nedenleri bütünüyle anlaşılmaz değil: dosyanın yarım kalması, kritik belgelerin kamuoyuna açılmaması, devletlerin uzun süreli sessizliği ve bazı tanık ölümlerinin yarattığı soru işaretleri, bu tür okumaları besledi.
Komplo teorileri, açıklanamayan ya da açıklanmayan olaylar karşısında zihinsel bir kapanış sağlar. Güç ilişkilerinin şeffaf olmadığı alanlarda, görünmeyen bir "gizli akıl" varsayımı açıklayıcı bir çerçeve sunuyor gibi görünür. Epstein dosyasının bu algıya kaymasının temel nedenlerinden biri, resmî kurumların tutarsız ve eksik açıklamalar yapması, soruşturmaların sınırlı tutulması ve bazı isimlerin hiçbir zaman yargı önüne çıkmamasıdır.
Ancak burada kritik bir ayrım yapmak gerekir: Epstein vakasının karanlık ve yanıtlanmamış yönlere sahip olması, onu otomatik olarak tek merkezli bir komplonun parçası hâline getirmez.
Siyonizm ve Benzeri Çerçeveler Neden Açıklayıcı Değil?
Epstein dosyasını tek bir ideolojiye, devlete ya da kimliğe bağlama çabası analitik açıdan sorunlu. Dosyada adı geçen aktörler arasında ABD, İngiltere ve Fransa kökenli isimler bulunuyor; siyasi yelpaze açısından hem liberal hem muhafazakâr çevrelerden kişiler yer alıyor. Epstein'in Yahudi kökenli olması ise ağı içindeki aktörlerin etnik ya da dini açıdan homojen olduğu anlamına gelmiyor.
Dahası, eğer bu yapının arkasında belirli bir devletin ya da ideolojik merkezin çıkarları olsaydı, bundan etkilenen diğer devletlerin bu tür bir şantaj ilişkisini uzun süre sürdürülebilir kılması zor görünürdü. Şantaj, ancak karşılıklı bağımlılık ve örtük uzlaşı koşullarında işler; tek taraflı ve mutlak bir dayatma biçimi ise genellikle kırılgan olur. Bu nedenle Epstein benzeri yapıların, tek merkezli bir komuta zincirinden ziyade, çok merkezli bir bilgi ekonomisinin parçası olarak işlemesi daha ikna edici bir çerçeve sunuyor.
Asıl mesele burada yatıyor: Bu tür dosyalar ideolojik hedeflere değil, pragmatik denetim ihtiyaçlarına hizmet eder.
Devletler Bu Tür Dosyaları Nasıl Yönetir?
Epstein dosyasının neden tam anlamıyla açılmadığını kavrayabilmek için, devletlerin bu tür krizleri nasıl yönettiğine bakmak gerekir. Bu tür dosyalar nadiren bütünüyle kamuoyuna açılır; çünkü böyle bir adım yalnızca bireysel suçları değil, aynı zamanda kurumları, ittifak ilişkilerini ve sistemin meşruiyetini de tartışmaya açar.
Birincisi, meşruiyet riski söz konusudur. Dosyanın genişlemesi, siyasi partilerden güvenlik bürokrasisine kadar uzanan bir sorgulama zinciri yaratabilir. İkincisi, müttefiklik dengeleri önemlidir. Epstein'in temas ettiği çevreler arasında, stratejik ilişkiler açısından hassas konumda bulunan ülkelerin temsilcileri yer alıyor. Üçüncüsü ise kurumsal kendini koruma refleksidir: istihbarat servisleri ve adalet mekanizmaları, kendi işleyişlerinin sorgulanmasını sınırlamak ister.
Bu nedenle Epstein vakasında gözlenen yaklaşım, çoğu zaman bir örtbas girişiminden ziyade, kontrollü bir kriz yönetimi biçimi olarak okunabilir. Olay bireyselleştirilir, sistemsel boyut geri plana itilir, belgeler zamana yayılarak veya sınırlı erişimle yönetilir. Bu yöntem, Roma'dan Venedik'e, Soğuk Savaş döneminden günümüze uzanan bir süreklilik gösterir. Değişen yalnızca kullanılan araçlardır.
Bilgi Üzerinden Yönetmek: Sessiz Denetim
Epstein vakasını anlamanın anahtarlarından biri, şantaj kavramını yalnızca açık tehditlerle sınırlı düşünmemektir. Çoğu durumda şantaj, doğrudan bir talep ya da uyarı içermez. Bilginin var olduğunun bilinmesi, başlı başına caydırıcı bir etki yaratır. Bir siyasetçi, iş insanı ya da bürokrat, kendisi hakkında hangi kayıtların tutulduğunu tam olarak bilmese bile, böyle bir olasılığın varlığı davranışlarını şekillendirir.
Bu durum, Michel Foucault'nun "panoptikon" kavramına yaptığı göndermeleri hatırlatır: birey, sürekli gözetlenip gözetlenmediğini bilmez, ancak her an gözetlenebileceği varsayımıyla hareket eder. Benzer denetim mekanizmalarına farklı siyasi rejimlerde de rastlanır. Çeşitli ülkelerde güvenlik bürokrasilerinin, elitlerin özel hayatına dair bilgileri potansiyel bir kontrol aracı olarak tuttuğu sıkça dile getirilir. Bu pratik, ideolojik tercihlerden bağımsız olarak, modern devlet aklının ortak unsurlarından biri hâline gelmiştir.
Epstein dosyasının küresel boyutu da bu noktada anlam kazanır. Mesele yalnızca tek bir ülkenin iç meselesi değil; uluslararası elit dolaşımının ve bu dolaşımı düzenleyen görünmez kuralların bir yansımasıdır. Bu düzeyde bilgi, artık ideolojik bir araç olmaktan çıkarak saf bir iktidar teknolojisine dönüşür.
Sonuç: Görünmeyen Kontrol
Epstein vakası, tek başına bir "komplo kanıtı" değildir. Ancak modern dünyada iktidarın bilgi üzerinden nasıl kurulduğunu göstermesi açısından öğretici bir örnek sunar. Buradaki asıl güç, şantajın fiilen uygulanmasında değil, gerektiğinde uygulanabileceğinin bilinmesindedir. Bir dosyanın varlığı, hiçbir zaman açılmasa bile, siyasal ve toplumsal davranışları şekillendirmeye yeter.
Bu nedenle Epstein dosyasını anlamak, bir kişiyi suçlu ilan etmekten çok, iktidarın görünmeyen işleyişini kavramayı gerektirir. Asıl soru "kim suçlu?"dan ziyade, "bu tür mekanizmalar nasıl işler, neden tekrar eder ve hangi koşullarda görünür hâle gelir?" olmalıdır. Tarih, bu tür yapıların çoğu zaman çözülerek değil, biçim değiştirerek varlığını sürdürdüğünü gösteriyor. Epstein, bu sistemin bir anomalisi değil; doğal bir ürünüdür.
