İsrail ve ABD'nin 28 Şubat'tan bu yana vurduğu İran'da yıkım giderek büyüyor. Bombardımanlar özellikle askeri altyapıyı hedef aldı. Medyada yer alan haberlere göre füze üretim fabrikaları, yakıt tesisleri ve çok sayıda fırlatma rampası ağır hasar gördü. Ancak saldırılar yalnızca askeri bölgelerle sınırlı kalmadı. Konut ve iş yeri gibi sivil yapılar ile aralarında Gülistan (Golestan) Sarayı'nın da bulunduğu tarihi eserler saldırılardan etkilendi. Saldırılar sonucu aralarında çocukların da olduğu binden fazla kişi hayatını kaybetti, on binlerce kişi de yaralandı. Ülkede hem askeri hem de sivil altyapıda oluşan tahribatın boyutu her geçen gün daha net ortaya çıkıyor.
Askeri tesislerde büyük yıkım
Washington Post'un Pazar günü yayımladığı habere göre savaşın ilk dört haftasında dört ana üretim tesisi ile en az 29 füze fırlatma üssü vuruldu. Özellikle İran'ın kısa ve orta menzilli füzeleri için kritik öneme sahip katı ve sıvı yakıt üretim tesislerinde hasar büyük oldu. Savaş Araştırmaları Enstitüsü (Institute for the Study of War) de savaş süresince 20'den fazla füze üssünün hedef alındığını belgeledi.
Uydu görüntüleri, Khojir, Parcin, Hakimiye ve Şahrud'daki askeri komplekslerde çok sayıda binanın yıkıldığını ortaya koydu. Roketlerin yer altı depolarına açılan tünel girişlerinin de büyük bölümünün çöktüğü veya zarar gördüğü bildirildi.
ABD ordusu da kısa süre önce bilanço açıkladı. AFP'nin 26 Mart tarihli haberine göre, İran'ın füze ve insansız hava aracı üretim tesislerinin üçte ikisinden fazlası vuruldu. Ayrıca tersanelerin büyük bölümünün de zarar gördüğü belirtildi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (Centcom) Komutanı Amiral Brad Cooper, dört haftada 10 binden fazla askeri hedefin vurulduğunu açıkladı.
Enerji yapısı da hasar gördü
Medyada yer alan haberlere göre İran'ın enerji altyapısı da saldırılardan ciddi şekilde etkilendi. En büyük hasar, dünyanın en büyük doğal gaz sahası olan Güney Pars bölgesinde meydana geldi. İran ve Katar tarafından ortak işletilen bu saha, ülkenin enerji sektöründe kritik bir rol oynuyor ve İran'da ülke içi doğal gaz ihtiyacının yaklaşık yüzde 70'ini karşılıyor.
Sivil yapılar ya yıkıldı ya da hasar gördü
İran Kızılayı'nın Pazar günü yaptığı açıklamaya göre ülkede 100 binden fazla sivil yapı hasar gördü veya tamamen yıkıldı. Sadece başkent Tahran'da yaklaşık 40 bin konut ve iş yeri zarar gördü. Son dört haftada 600 okul ve yaklaşık 300 sağlık merkezi saldırıya uğradı. Bu veriler bağımsız kaynaklarca doğrulanamadı.
Alman basın ajansı dpa'nın 26 Mart tarihli haberine göre İran Sağlık Bakanlığı savaşın başlangıcından bu yana bin 900'den fazla kişinin öldüğünü, bunlar arasında 240 kadın ve 200'den fazla çocuğun bulunduğunu açıkladı. Aynı dönemde 24 bin 800'den fazla kişi yaralandı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ise Mart ortasında ölü sayısını yaklaşık bin 300 olarak vermişti.
Tarihi yapılar da zarar gördü
Bombardımanlar, saraylar, camiler ve tarih öncesi alanlar dahil çok sayıda kültürel mirası da etkiledi.
Tahran'da 2013'ten bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Gülistan Sarayı da zarar gören yapılar arasında bulunuyor.
Hükümet, ülke genelinde 131 tarihi yapının hasar gördüğünü açıkladı. En büyük yıkım 61 yapının zarar gördüğü Tahran eyaletinde yaşandı. Kültür kenti İsfahan'da ise aralarında ünlü Kırk Sütun (Çehel Sütun) Sarayı'nın da bulunduğu 23 kültür varlığı tahrip oldu.
Savaşın başlamasından kısa süre sonra İran hükümeti kültürel mirasın korunması çağrısı yapmıştı.
UNESCO da tüm taraflara dünya mirası alanlarının ve diğer önemli kültürel yapıların koordinatlarını ilettiğini, olası zararların önlenmesi için gerekli bilgilendirmeyi yaptığını duyurdu.
