ABD ve İran arasında süren nükleer müzakerelerde üçüncü tur perşembe günü Cenevre'de gerçekleşecek. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, "Washington ile diplomatik çözüme hala ulaşılabilir" dedi.
PEZEŞKİYAN: HER TÜRLÜ SENARYOYA KARŞI TÜM HAZIRLIKLARI YAPTIK
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, X hesabından konuya ilişkin yazılı açıklama yaptı.
Son müzakerelerde somut önerilerin karşılıklı olarak paylaşıldığı ve cesaret verici sinyallerin alındığını dile getiren Pezeşkiyan, "İran, bölgede barış ve istikrara bağlıdır. ABD’nin adımlarını yakından izlemeyi sürdürüyoruz ve olası her türlü senaryoya karşı gerekli tüm hazırlıkları yaptık." ifadelerini kullandı.
Cenevre'de salı günü yapılan müzakerelerde taraflar taslak metin hazırlanması yönünde anlaşmaya varmıştı.
Diğer yandan Amerikan donanmasının bölgeye askeri yığınağı da sürüyor. Son olarak ABD'nin en büyük savaş uçağı gemisi Gerald Ford, Cebelitarık Boğazı'ndan Akdeniz'e giriş yaptı.
İRAN İLE ABD ARASINDAKİ MÜZAKERELER
İran ile ABD arasında, Haziran 2025'te İsrail ve ABD'nin İran'a saldırıları sonrasında kesintiye uğrayan nükleer görüşmeler, Umman'da 6 Şubat'ta yeniden yapılmıştı.
Müzakerelerin ikinci turu ise 18 Şubat'ta İsviçre'nin Cenevre kentinde gerçekleştirilmişti.
Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, ABD ile İran arasındaki yeni müzakere turunun önümüzdeki Perşembe günü Cenevre’de yapılmasına karar verildiğini açıkladı. Busaidi, nihai bir anlaşmaya varılması amacıyla “ilave çaba gösterilmesi için olumlu bir ivme” bulunduğunu belirtti.
Umman’dan gelen bu teyit, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin bugün (Pazar) yaptığı açıklamanın ardından geldi. Arakçi, ABD’nin özel temsilcisi Steve Witkoff ile Perşembe günü Cenevre’de görüşmesinin muhtemel olduğunu söyledi ve Tahran’ın nükleer programına ilişkin diplomatik bir çözüme ulaşılması için hâlâ “iyi bir fırsat” bulunduğunu ifade etti.
Arakçi bu açıklamaları, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik olası askeri saldırı seçeneğini değerlendirdiği bir dönemde, CBS News kanalına verdiği mülakatta yaptı.
Başkan Trump’ın özel temsilcisi Witkoff ise, İran’ın bugüne kadar neden “teslim olmadığını” ya da nükleer programını sınırlamayı kabul etmediğini başkanın sorguladığını söyledi. Washington’ın Ortadoğu’daki askeri kapasitesini artırmayı sürdürdüğü bir süreçte bu değerlendirmelerin yapıldığını kaydetti.
Witkoff, dün (Cumartesi) , Fox News’te yayımlanan ve başkanın gelini tarafından sunulan “My View with Lara Trump” programında şu ifadeleri kullandı: “Onu (Trump’ı) ‘hayal kırıklığına uğramış’ olarak tanımlamak istemem; çünkü önünde çok sayıda seçenek olduğunu biliyor. Ancak neden onların... ‘teslim oldular’ kelimesini kullanmak istemem ama neden teslim olmadıklarını soruyor. Bu baskılar altında ve orada bu kadar büyük bir deniz gücü varken neden bize gelip ‘Nükleer silah istemediğimizi ilan ediyoruz ve atmaya hazır olduğumuz adımlar şunlardır’ demediler?... Buna rağmen onları o aşamaya getirmek bir şekilde zor.”
Trump, Orta Doğu’da büyük çaplı bir askeri yığınak talimatı vermiş ve haftalar sürebilecek bir hava saldırısı ihtimaline karşı hazırlık yapılmasını istemişti. Tahran ise saldırıya uğraması hâlinde bölgedeki Amerikan üslerini vurmakla tehdit etmişti.
Tekrarlanan yalanlama
ABD, İran’dan Washington’a göre bomba yapımında kullanılabilecek zenginleştirilmiş uranyum stokundan vazgeçmesini, Ortadoğu’daki silahlı gruplara desteğini durdurmasını ve füze programına kısıtlamalar getirilmesini kabul etmesini talep ediyor.
Tahran ise nükleer programının barışçıl olduğunu vurguluyor. Bununla birlikte, mali yaptırımların kaldırılması karşılığında programa bazı kısıtlamalar getirilmesini kabul edebileceğini belirtiyor; ancak nükleer dosyanın füze programı ya da silahlı gruplara destek gibi diğer başlıklarla ilişkilendirilmesini reddediyor.
Witkoff, “Uranyumu sivil nükleer enerji için gerekli seviyenin çok üzerinde zenginleştirdiler. Saflık oranı yüzde 60’a ulaşıyor... ve muhtemelen bomba yapımına uygun endüstriyel düzeyde malzemeye sahip olmaya sadece bir hafta uzaktalar. Bu gerçekten tehlikeli” dedi.
Öte yandan, üst düzey bir İranlı yetkili bugün (Pazar) Reuters ajansına yaptığı açıklamada, Tahran ile Washington arasında yaptırımların hafifletilmesinin mekanizması ve kapsamı konusunda görüş ayrılıklarının sürdüğünü söyledi.
Tahran'ın uranyum hamlesi ortaya çıktı
Bir yandan ABD'nin İran'a operasyon düzenlemesi beklenirken diğer taraftan Tahran'la Washington yönetimleri arasındaki nükleer müzakereler de sürüyor.
İran'ın 300 kilogramlık yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunun akıbeti de müzakerelerin başlıca başlıklarından biri. ABD bu stokun İran dışına çıkarılmasını ve Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurmasını istiyor.
Guardian, İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu seyrelterek ülkede tutmayı planladığını bildirdi. İranlı kaynaklara dayandırılan haberde, bu teklifin birkaç gün içinde ABD'ye sunulacağı aktarıldı.
Tahran'ın yüzde 60 saflıkta zenginleştirilmiş uranyumuyla nükleer bomba üretmesi teorik açıdan mümkün.
Birleşik Krallık gazetesinin cumartesi yayımladığı habere göre, uranyumun yüzde 20 ya da daha az saflık derecesine getirilmesi düşünülüyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, kendi toprakları içinde uranyum zenginleştirmelerine ABD'nin karşı çıkmadığını öne sürüyor.
ABD'nin BM Büyükelçisi Mike Waltz ise İran'da "sıfır zenginleştirmeyi" hedeflediklerini söylüyor.
Donald Trump'ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff da yeni bir röportajda ABD Başkanı'nın, damadı Jared Kushner'la kendisine bazı talimatlar verdiğini belirtti:
Bazı kırmızı çizgiler var. Zenginleştirme olmayacak. Malzemeleri geri almamız gerek.
Witkoff, İran'ın uranyumu sivil alanda kullanma iddiasını gerçekçi bulmadıklarını söyleyerek "Nükleer silah yapımına yetecek düzeyde malzemeye ulaşmaları muhtemelen bir hafta sürer ve bu çok tehlikeli. Buna izin veremeyiz" dedi.
Bu kadar baskı uygulamalarına rağmen İran'ın Washington'a neden "Nükleer silah istemiyoruz" demediğini Trump'ın merak ettiğini aktaran Witkoff, "Teslim olmak ifadesini kullanmak istemiyorum ama İran'ın neden hâlâ teslim olmadığını merak ediyor" diye konuştu.
Diğer yandan İran Dışişleri Bakanı'nın resmi Telegram hesabından yapılan açıklamaya göre Erakçi, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Mariano Grossi'yle telefonda görüştü.
Cenevre'deki İran-ABD müzakere sürecine ilişkin görüş alışverişinde bulunan ikili, müzakere sürecinin ilerletilmesi ve kalıcı bir uzlaşıya varılması amacıyla yapıcı yaklaşımların ve diyalog kanallarının açık tutulmasının önemine vurgu yaptı.
İran'la Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) daimi üyeleri ABD, Rusya, Çin, Birleşik Krallık ve Fransa'yla Almanya arasında Temmuz 2015'te Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) imzalanmıştı. Uluslararası yaptırımların kaldırılması karşılığında Tahran'ın nükleer faaliyetlerinin denetim altına alındığı anlaşma Ocak 2016'da yürürlüğe girmiş, İran da uluslararası yaptırımlardan kısmen kurtulmuştu.
Ancak Trump'ın 2018'de anlaşmadan tek taraflı çekilerek İran'a yeniden yaptırım uygulamaya başlamasıyla Tahran yönetimi, kademeli olarak hem zenginleştirilmiş uranyum stokunu artırmış hem yüksek düzeyde uranyum zenginleştirmeye başlamıştı.
İkinci Trump dönemiyle birlikte Tahran'la Washington arasında yeniden başlayan nükleer görüşmeler, Haziran 2025'te İsrail ve ABD'nin İran'a saldırıları sonrasında kesintiye uğramıştı.
6 Şubat'ta Umman'da bir kez daha başlatılan müzakerelerin ikinci turuysa 18 Şubat'ta İsviçre'nin Cenevre kentinde gerçekleştirilmişti.
