Jenny Gross / New York Times
ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının diğer ülkelerin çözmesi gereken bir sorun olduğunu öne sürdü.
Trump, salı günü sosyal medyada yaptığı paylaşımda, İran’ın dünyanın petrolünün dörtte birini taşıyan boğaza uyguladığı abluka nedeniyle jet yakıtı bulmakta zorlanan ülkelere seslendi. ABD’nin kullanmak ve satmak için kendi enerjisinden “bol miktarda” ürettiğini yazan Trump, bu ülkelerin “biraz gecikmiş cesaretlerini toplamaları, boğaza gitmeleri ve onu alıp açmaları” gerektiğini söyledi.
Trump'tan çelişkili açıklamalar
Trump, “Artık kendi başınıza savaşmayı öğrenmeye başlamak zorunda kalacaksınız. ABD size yardım etmek için orada olmayacak; tıpkı siz bizim için orada olmadığınız gibi” diye yazdı.
Trump daha sonra CBS News’e yaptığı açıklamada, ABD ordusunun boğazı yeniden açma çabasından “henüz” çekilmeye hazır olmadığını söyledi. Ancak diğer ülkelerin de “gelip kendi işlerini kendilerinin yapmaları gerekeceğini” yineledi. Çarşamba sabahı yaptığı bir başka paylaşımda ise ateşkesi yalnızca su yolunun “açık, özgür ve güvenli” olduğu durumda değerlendireceğini yazdı.
Her ne kadar ABD Hürmüz Boğazı üzerinden çok az petrol ve doğal gaz ithal etse de, küresel enerji piyasalarının birbirine bağlı yapısı nedeniyle bu su yolundaki herhangi bir trafik kısıtlaması dünyanın dört bir yanında ekonomik şoklara yol açıyor.
Ekonomistler, kesintilerin devam etmesi halinde ABD’de ve dünyanın diğer bölgelerinde enflasyon ve büyüme üzerindeki etkilerin daha da ağırlaşacağı konusunda uyarıyor. Bu nedenle boğazın yeniden açılması küresel ekonomi açısından kilit bir mesele olarak görülüyor.
ABD dünyanın en büyük petrol üreticisi ve önemli bir ihracatçı olsa da petrol fiyatları büyük ölçüde küresel arz ve talebe göre belirleniyor. Basra Körfezi’nde son bir aydır yaşanan türden bir arz kesintisi olduğunda, petrol ve doğal gaz fiyatları dünyanın her yerinde yükseliyor.
ABD’de üretilen petrolün tamamı Amerikan rafinerileri tarafından kolayca kullanılamıyor. Çünkü ABD’de çıkarılan petrol genellikle daha yüksek kaliteli bir hafif petrol türünden oluşuyor. Buna karşılık ABD rafinerileri ağırlıklı olarak ithal edilen ağır ve yüksek kükürt içerikli petrolü işlemek üzere kurulmuş durumda. ABD bu tür ham petrolden milyonlarca varil ithal ediyor ve ondan üretilen yakıtın önemli bir bölümü Amerikan benzin istasyonlarında satılıyor.
ABD’de benzin fiyatları savaşın başlamasından bu yana yüzde 36 artarak galon başına ortalama 4 doların üzerine çıktı. Pek çok kamyonu çalıştıran dizel yakıtın fiyatı ise daha da hızlı yükseldi. Orta Doğu’dan az miktarda petrol ve gaz ithal eden Avrupa’da da enerji maliyetleri hızla artıyor. Bu artış, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından zaten yüksek olan fiyatların üzerine geliyor.
Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması küresel gıda güvenliği için bir tehdit haline geldi
Boğazın kapanmasının etkileri enerji piyasalarının da ötesine uzanıyor. Dünyadaki gübre arzının üçte biri bu boğaz üzerinden taşınıyor ve bu durum ciddi bir darboğaz yaratmış durumda. Bu darboğaz yalnızca çiftçiler için fiyatları yükseltmekle kalmıyor, aynı zamanda küresel gıda güvenliğini de tehdit ediyor. Abluka ayrıca alüminyum, şeker ve yarı iletken üretimi için hayati önem taşıyan helyum gazının tedarikini de kısıtladı ve fiyatların yükselmesine yol açtı.
İranlı bir yetkili çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran’ın pozisyonunun boğazın açılacağı ancak ABD’ye açık olmayacağı yönünde olduğunu söyledi. İran parlamentosunun Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı Ebrahim Azizi, sosyal medyada yaptığı paylaşımda, “Hürmüz Boğazı elbette yeniden açılacak, ama sizin için değil” dedi.
Ancak İran’ın kurallarına uyan gemilere yönelik kısmi bir açılma bile ABD ekonomisinde ve dünya genelinde dalgalanmalar yaratmaya devam edecek.
Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer ise çarşamba günü yaptığı açıklamada, ülkesinin dışişleri bakanının bu hafta onlarca ülkeden mevkidaşlarını ağırlayacağını ve Hürmüz Boğazı’nı açık tutmaya yönelik diplomatik çabaların ele alınacağını söyledi.
