Orta Doğu’daki savaş yalnızca enerji piyasalarını değil, dünya genelinde günlük hayatı da vurdu. Gübre ve gaz tedariki aksadı, uçuşlar iptal edildi, konserler ertelendi, ev kredileri pahalandı. Helyumdan şekere kadar pek çok üründe küresel tedarik zinciri sarsılıyor…
Orta Doğu’daki çatışmalar yakıtı, tarımı, seyahati ve çok daha fazlasını sekteye uğrattı.
— Tereyağlı tavuk, bazı Hindistan restoranlarının menülerinden kayboldu. Dosa da öyle.
Bu mutfak klasiklerinin hazırlanmasında kullanılan pişirme gazı, Hindistan’ın Basra Körfezi’ndeki tedarikçilerinden temin edilmesi zor hale geldi.
— Avustralyalı çiftçiler daha az buğday ekiyor.
Dünya genelindeki çiftçiler, gübre fiyatlarının yükselmesi nedeniyle hasatları konusunda endişeli. Dünyadaki gübrenin üçte biri Hürmüz Boğazı üzerinden sevk ediliyor.
— Güney Korelilere daha kısa duş almaları tavsiye edildi.
Suyu ısıtmak için kullandıkları enerjinin büyük bölümü Ortadoğu’dan geliyor.
— Sri Lanka’da daha kısa çalışma haftası. Laos’ta daha kısa okul haftası.
Yakıt tüketimini azaltmak ve işe gidiş gelişleri sınırlamak için Sri Lanka çarşamba gününü resmi tatil ilan etti, Laos ise üç günlük ders programına geçti.
— Parti balonlarını bulmak daha zor olabilir.
Katar, doğalgazın yan ürünü olan helyumun dünya üretiminin üçte birini sağlıyor. Üretim ve ihracat durdukça balon tedarikçileri stok sıkıntısı yaşayabilir.
— Formula 1 bazı yarışları iptal etti.
Füzelerin Körfez ülkelerini hedef alması nedeniyle Bahreyn ve Suudi Arabistan’daki yarışlar takvimden çıkarıldı.
— Konserler ertelendi.
Shakira, Christina Aguilera ve diğer bazı sanatçılar güvenlik endişeleri nedeniyle Körfez bölgesindeki konserlerini erteledi.
— Kanser ilaçları bazı hastalara zamanında ulaşamayabilir.
Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Dubai ve Katar’daki Doha gibi kargo merkezlerinde yaşanan kapanmalar, soğuk zincirde taşınması gereken ilaçların sevkiyatını tehdit ediyor.
— ABD’de ev satın almak daha pahalı hale geliyor.
Petrol fiyatlarındaki artış daha yüksek enflasyon korkusunu körüklüyor ve bu da mortgage faiz oranlarını yükseltiyor.
— Şeker daha pahalı olabilir.
Dünyanın en büyük üreticisi olan Brezilya’daki şeker fabrikaları, yüksek enerji fiyatlarından yararlanmak için daha fazla biyoyakıt üretimine yönelebilir.
— Uçak biletleri yükseliyor.
Havayolları jet yakıtı için daha fazla ödeme yapıyor ve bu maliyeti yolculara yansıtıyor.
— Altın fiyatları düşüyor.
Normalde kriz dönemlerinde güvenli liman olarak görülen altın, spekülatif yatırımcıların pozisyonlarını kapatması gibi çeşitli nedenlerle değer kaybetti.
— On binlerce uçuş iptal edildi.
Ortadoğu’da bazı hava sahalarının kapanması nedeniyle havayolları birçok rotayı askıya almak zorunda kaldı. Aynı zamanda jet yakıtı maliyetleri de hızla yükseliyor.
— Venezuela yeniden gübre ihraç edebiliyor.
Trump yönetimi, ABD’li çiftçilere yardımcı olmak amacıyla yaptırımları gevşetti.
— Satranç dünyası bile sarsıldı.
Bir büyükusta, güvenlik endişeleri nedeniyle Kıbrıs’taki önemli bir turnuvadan çekildi. Savaşın başlarında bir dron oradaki bir İngiliz üssünü vurmuştu.
— Rusya biraz daha zenginleşiyor.
Enerji fiyatlarındaki yükseliş, petrol ağırlıklı Rus ekonomisini destekliyor.
— Ukrayna Patriot füzelerinde sıkıntı yaşayabilir.
Savaş, Ukrayna’nın Rus saldırılarını püskürtmek için kullandığı ABD yapımı önleyici füzelerin stoklarını azalttı.
— Tayland Başbakanı işe kısa kollu gömlekle geldi ve herkese aynısını yapmaları çağrısında bulundu.
Enerji tasarrufu için devlet dairelerinde klima kullanımına üst sınır getirildi.
— Merdivenleri kullanın. Alışveriş merkezine gitmeyin.
Enerji tasarrufu amacıyla Filipinler’de kamu çalışanlarından asansör yerine merdiven kullanmaları istendi, Mısır ise haftada beş gün alışveriş saatlerini kısalttı.
— Bangladeş’te Zara kıyafetleri havaalanlarında birikti.
İptal edilen uçuşlar tekstil ihracatını da sekteye uğrattı.
— Hindistan’da seramik fabrikaları fırınlarını durdurdu.
Bu fırınların çalışması için doğalgaz veya propan gerekiyor.
— Benzin kuyrukları geri döndü. Hatta Teksas’ta bile.
Fiyatların hızla artmasından endişe eden sürücüler, San Antonio’daki bir Costco istasyonunda 30 dakika boyunca sıraya girdi.
KAYNAK: Pablo Robles, Agnes Chang / New York Times - gazeteoksijen.com
