Muhammed KAFADAR
DW Türkçe
ABD'nin İran'a olası askerî müdahalesine yönelik endişeler artarken bu konu Münih Güvenlik Konferansı'nın (MSC) en hararetli başlıklarından birini oluşturuyor.
Konferans kapsamında geldiği Münih'te DW Türkçe'ye demeç veren ABD'li Senatör Lindsey Graham, bir müdahalenin kaçınılmaz olduğunu ima etti. Askerî müdahaleler konusunda şahin çizgideki Cumhuriyetçi Senatör, ABD Başkanı Donald Trump'a yakınlığıyla biliniyor.
Lindsey Graham: Trump adım atacak, eminim
Münih Güvenlik Konferansı kapsamında gazeteci Christiane Amanpour'un yönettiği İran konulu panele katılan Graham, İran rejimi ile müzakere yapılamayacağını savunarak açıkça saldırı yanlısı bir tavır gösterdi. Rejimin bir askerî müdahale ile değiştirilmesi fikrini "tamamen desteklediğini" belirten Graham, Trump'ın "yardım yolda" açıklaması ile uyumlu bir adım atacağına "emin olduğunu" ifade etti.
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Donald Trump, bu yılın başındaki kanlı gösteriler sırasında İranlı eylemcilere açık destek vermiş ve protestolara devam edilmesini isteyerek "yardım yolda" demişti. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı'na (HRANA) göre, çoğu 8 ve 9 Ocak günlerindeki müdahaleler sırasında olmak üzere, en az 7 bin gösterici söz konusu protestolarda hayatını kaybetti.
ABD İran yakınlarına iki uçak gemisi konuşlandırdı Fotoğraf: Zachary Pearson/US Navy/AFP
Şimdi önlem alınmazsa gelecekte bundan pişmanlık duyulacağını savunan Graham, ya asker kullanarak rejimi devireceklerini, ya da hiçbir şey yapmayarak "bir felaketle karşılaşacaklarını" savundu.
ABD müdahale etmezse İran'da muhalefetin tamamen bastırılacağını kaydeden Senatör, "Daha ne kadar protesto edebilirler. (…) Bu anın geçmesine izin vermemeliyiz" diyerek "dinci Naziler" olarak nitelediği İran rejiminin "zamanının geldiğini" öne sürdü.
Graham, bölge ülkelerinin yeni bir çatışma istemediği ve özellikle Suudi Arabistan gibi ABD müttefiklerinin müdahale fikrine karşı çıktığı yönündeki değerlendirmeler hakkında ise, "Bir gün bir şey, ertesi gün bambaşka bir şey diyorlar" dedi.
Senatöre İranlı muhalif figür Rıza Pehlevi'nin olası liderliğini destekleyip desteklemediği de soruldu. O sırada salonda bulunan Pehlevi'ye dönerek konuşan Graham, net bir şekilde "Hayır" dedi.
Rejimin yıkılmasının yol açabileceği riskler
ABD'li Senatör oturumun ardından DW Türkçe'nin sorularını yanıtladı. Bölge ülkelerinin müdahaleye dair endişelerine ilişkin soru üzerine Graham şöyle konuştu:
"Sokaklara çıkan insanlar boşuna ölmedi. Ve eğer o (İran'ın ruhani lideri Ayetullah Ali Hamaney) iktidarda kalırsa, terörizm büyür, Araplar kendi köşelerine çekilir, bölgede asla bir uyum olmaz. Rejim değişikliğinin beraberinde getirdiği riskler gerçek. Ama halkı sokağa çıkmaya teşvik ettikten sonra o katillerin iktidarda kalmasının yarattığı riskle kıyaslandığında çok daha küçük."
Türkiye'nin, İran'da bir savaşın buradaki Kürtler arasında ayrılıkçı hareketleri güçlendireceği yönündeki endişesine dair soruya ise Graham, "İranlı Kürtler, Suriyeli Kürtler, Iraklı Kürtler… Bununla ilgileneceğiz. Amerika'da da sorunlarımız var. Hepsiyle ilgileneceğiz. Hiçbir şey kolay değil. Fakat onları iktidarda tutmak ölümcül olur" yanıtını verdi.
İnsan hakları örgütü Hawar Help'ten aktivist Düzen Tekkal Fotoğraf: Muhammed Kafadar/DW
İranlı Kürtler ayrılıkçı hareketleri destekliyor mu?
Münih'te DW Türkçe'ye demeç veren insan hakları örgütü Hawar Help'ten Kürt asıllı Alman aktivist Düzen Tekkal, rejimin çökmesiyle İran'da ayrılıkçı amaçlarla bir çatışma yaşanacağına inanmadığını anlattı.
Tekkal, "Yedi Kürt partisi rejime karşı protestoları destekledi. Kürt meselesi İran'da bir ayrılıkçılık meselesi değil. Bir azınlık meselesi" dedi.
İran'da Kürtlerin ayrılık istediğini düşünmediğini belirten Tekkal, öte yandan son protestolar sırasında öldürülenlerin çoğunun Kürt azınlığa mensup kişiler olduğunu öne sürdü.
Rıza Pehlevi: İranlılar müdahale bekliyor
İran'ın devrik lideri Şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin 65 yaşındaki oğlu Rıza Pehlevi de, MSC'de İran konulu panelin ilk oturumunda konuştu.
İranlı muhalif lider Rıza Pehlevi ABD'nin mevcut rejimi devirmek için ülkesine saldırmasını istiyor Fotoğraf: Marijan Murat/dpa/picture alliance
Her seferinde "bu sefer tamam" dendiği halde İran'da rejimin hâlâ ayakta olduğu ve muhaliflerin istedikleri sonucu alamadığı hatırlatılan Pehlevi, "Henüz değil" yanıtını verdi. Pehlevi'ye göre, Trump "diplomasiye mümkün olduğunca şans vermek istiyor," bir askeri müdahalenin "gecikmesinin" sebebi de bu.
"İranlılar dünyadan müdahale bekliyor" diye konuşan Pehlevi, milyonların İran'ın farklı kentlerinde kendi adını haykırdığını, protestolarda kendisine seslendiğini iddia etti. Pehlevi kendisinin olası liderliğinin bir son durak değil, daha iyi yola giden bir köprü işlevi göreceğini ve ülkeyi demokratik seçimelere hazırlamak istediğini savundu.
Ancak Pehlevi'nin İran'da ne kadar destek bulduğu belirsiz. Pehlevi, Haziran 2025'teki İsrail-İran savaşı sırasında İsrail'e verdiği destekle ülkesinde tepki çekmişti. MSC süresince Münih'te rejimle birlikte kendisine de tepki gösteren gruplar protesto gösterileri düzenledi.
ABD Başkanı Trump müdahale sinyali verdi
Münih'te bu tartışmalar yaşanırken İran'a askeri müdahale yönünde en güçlü mesaj bizzat ABD Başkanı Donald Trump'tan geldi. Trump, İran'da rejim değişikliği isteyip istemediğine dair soru üzerine, "Bu olabilecek en iyi şey gibi görünüyor" dedi.
Amerikan ordusu son haftalarda İran yakınlarına Gerald R. Ford ve Abraham Lincoln uçak gemileri ile birkaç destroyer ile onlarca savaş uçağı sevk etmişti. Gerald R. Ford uçak gemisi bu yılın başında Venezuela'ya yönelik saldırıya da katılmıştı. Reuters'a bilgi veren iki ABD'li üst düzey yetkili, ordunun "haftalar sürebilecek" uzun soluklu bir operasyona hazırlandığını söyledi.
Trump daha önce, bu kuvvetin "ihtiyaç halinde kullanılmak üzere" bölgeye gönderildiğini ifade etmişti.
Diğer taraftan Washington ve Tahran yönetimleri arasında müzakereler sürüyor. ABD, nükleer programın yanı sıra füze üretiminin de sınırlandırılmasını talep ediyor. İran rejimi ise füze kapasitesini tartışma konusu yapmak istemiyor.
