ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırmasından sonra 9 Mart'ta varil başına 120 dolara ulaşarak rekor kıran Brent petrol, 10 Mart'ta Asya piyasalarında değer kaybederek 93 dolara geriledi.
Geçen haftayı 92 dolarla kapatan Brent petrol, 9 Mart'ta hızla yükselirken aynı günün akşamında ABD Başkanı Donald Trump'ın savaşın sonunun yaklaştığına dair açıklamalarıyla birlikte düştü.
Trump 9 Mart'ta savaşla ilgili "Bu hafta bitmez fakat sonu yakın" dedi.
Bunun ardından Asya borsaları 10 Mart'a yükselişle başladı.
Önceki gün %5 düşen Japon Nikkei 225 endeksi %1,5'luk artışla kayıplarının bir kısmını telafi etti.
Güney Kore'deki Kospi endeksi ise %5 civarında arttı. Kospi 9 Mart'ta %8 değer kaybetmiş, bunun üzerine devre kesiciler işlemleri durdurmuştu.
Hong Kong'daki Hang Seng endeksi de 10 Mart'ta %1,3 yükseldi.
9 Mart'ta petrol fiyatındaki %20'ye yakın sıçrama, haftanın ilk işlem gününde Asya borsalarında sert düşüşlere yol açmıştı.
Geçen hafta 14.000 seviyesine yakın olan BİST 100 endeksi 9 Mart haftasına %1,49 düşüşle 12.602 puandan başladı.
Maliye Bakanı Mehmet Şimşek sosyal medya hesabında yaptığı açıklamada gerekli tedbirleri aldıklarını söyledi.
Akşam saatlerinde bir miktar toparlayan BİST 100, 9 Mart'ı %0,71 düşüşle kapattı.
Pek çok analist petrolün bu hafta 100 doları görebileceğini düşünüyordu. Fakat tahminleri, çoğunun beklediğinden daha hızlı bir şekilde, haftanın ilk 15 dakikasında gerçekleşti.
Bunda, hafta sonu boyunca Ortadoğu'da gerilimin düşmemesi de etkili oldu.
Katar Enerji Bakanı Saad el Kabi, 6 Mart'ta, Basra Körfezi bölgesindeki tüm petrol ve doğalgaz ihracatçılarının birkaç gün içinde üretimi durdurmasını beklediğini söyledi. Ardından petrol fiyatlarında bir sıçrama daha yaşandı.
Financial Times'a konuşan Kaabi, küresel enerji arzı ve nakliye rotalarında kilit rol oynayan Ortadoğu'da yaşanan savaşın "dünya ekonomilerini çökertebileceğini" söyledi.
Brent petrolün fiyatı 5 Mart'taki kapanış fiyatına göre %9'dan fazla artarak varil başına 93 doların üzerine çıktı ve 2023 sonbaharından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Kaabi, İran'daki çatışmanın önümüzdeki haftalarda devam etmesi halinde petrolün varil fiyatının 150 dolara ulaşabileceğini söyledi.
Brent petrolün varil fiyatı, savaşın başladığı günden bu yana, 4 Mart itibarıyla %15'ten fazla arttı.
ABD ise piyasa üzerindeki baskıyı azaltmak amacıyla Rus petrolüne uyguladığı yaptırımları geçici olarak hafifletiyor.
ABD Hazine Bakanlığı 6 Mart'ta Hindistan'ın Rus petrolü satın almasını kolaylaştırıcı bir adım attı.
Dünyanın en büyük gaz ihracatçılarından biri olan QatarEnergy'nin tesislerine yönelik saldırılar sonrasında üretimi durdurması ve tankerlerin güvenlik endişeleri nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndan geçmeyi bırakmasının ardından doğalgaz fiyatları da 2 Mart'tan itibaren sert çıkışlar gösterdi.
Çatışmaların ilk haftasında BBC'ye konuşan varlık yönetim şirketi Quilter'ın yatırım stratejisti Lindsay James, "yatırımcılar bu çatışmanın sonlanmasının daha uzun süreceği ihtimalini de değerlendirmeye başladı" dedi.
Avrupa Merkez Bankası Baş Ekonomisti Philip Lane, 3 Mart Salı günü Financial Times gazetesinde yayımlanan röportajında Orta Doğu'daki uzun süreli bir savaşın Euro Bölgesi'nde enflasyonu önemli ölçüde artırabileceğini ve ekonomik büyümeyi azaltabileceğini söyledi.
Diğer yandan uluslararası ticaret de savaştan etkileniyor.
Londra Borsası'nın verilerine göre, Ortadoğu'dan Çin'e petrol taşımak için bir süper tanker kiralamanın maliyeti çatışmanın ilk haftasında 400 bin doların üzerine çıkarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.
Maliyet önceki hafta bunun yaklaşık yarısıydı. Rekor fiyatlar, iki milyon varile kadar ham petrol taşıyabilen en büyük petrol tankerleri için geçerli.
Ayrıca İran'ın "Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm tankerleri ateşe veririz" tehdidi sonrası, dünya petrol ve doğalgazının %20'sinin geçtiği boğazda trafik durma noktasına geldiği için küresel arzda ciddi bir azalma meydana geldi.
Bu bölge dünya genelinde tarımda kullanılan gübrelerin temel bileşenlerinden üre ticaretinde de kritik bir öneme sahip.
ABD Başkanı Donald Trump "Gerekirse Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilere ABD Donanması eşlik edecek" dese de henüz böyle bir gelişme yaşanmadı.
1 Mart'ta Suudi Arabistan ve Rusya'nın da dahil olduğu petrol üreten ülkeler grubu OPEC+, fiyat artışlarını hafifletmek için günlük üretimlerini 206 bin varil artırma konusunda anlaştı. Ancak bazı uzmanlar bunun etkisinin sınırlı olacağını düşünüyor.
Bazı analistler, uzun süreli bir çatışma durumunda fiyatların 100 doların üzerine çıkabileceği konusunda uyarıda bulundu.
Türkiye'de durum ne?
Çatışmadan önce 14.000 seviyesine yakın olan BİST 100 endeksi de 9 Mart haftasına başlarken düşüşünü sürdürdü.
BIST 100 endeksi 9 Mart'taki açılışta, önceki kapanışa göre 190,09 puan ve yüzde 1,49 azalışla 12.602,72 puana indi.
Bankacılık endeksi yüzde 3,24, holding endeksi yüzde 2,45 değer kaybetti.
9 Mart Pazartesi günü sosyal medya hesaplarında bir paylaşım yapan Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, "Küresel belirsizliklerin yüksek seyrettiği ve enerji fiyatlarında sert dalgalanmaların yaşandığı bir dönemden geçiyoruz" dedi.
Geçmiş tecrübelerin bu tür şokların kalıcı olmadığını gösterdiğini söyleyen Şimşek, "Vadeli petrol piyasalarındaki fiyatlamalar da mevcut hareketin geçici olabileceğine işaret ediyor" ifadelerini kullandı.
Ekonomi yönetimi olarak gelişmeleri yakından takip ettiklerini kaydeden Şimşek gerekli tedbirleri aldıklarını söyledi.
Havacılık ve bankacılık şirketlerinde büyük düşüşler gerçekleşirken borsada açığa satış işlemleri de askıya alındı.
Öte yandan savunma sanayisi şirketi Aselsan'ın hisseleri değer kazandı.
Petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle 4 Mart'tan itibaren geçerli olacağı açıklanan %6'lık zam ise son anda iptal edildi.
Reuters ajansı daha önce hükümet yetkililerine dayandırdığı bir haberde, petrol fiyatlarındaki artışı kısıtlayacak düzenlemelere gidilme seçeneğinin değerlendirildiğini yazmıştı.
Bazı ekonomistler de petroldeki artışın enflasyonu da artıracağını, bu yüzden hükümetin petrolden aldığı vergiyi düşürerek fiyatları sabit tutması gerektiğini söylemişti.
Benzer bir sistem 2018'deki kur şoku sonrası 2022'ye kadar uygulanmış ve fiyatların sert bir şekilde artmaması için devlet vergi gelirinin bir kısmından feragat etmişti.
BİST 100 endeksi 4 Mart itibarıyla 13 binin de altına indi
Reuters'a göre Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Türk lirasının değer kaybetmesini önlemek için yalnızca 2 Mart'ta 5 milyar doların üzerinde döviz sattı.
Petrol ve doğalgazda ithalatçı durumunda olan Türkiye için bunların fiyatındaki yükseliş, cari açığı artıracak olumsuz bir gelişme.
İran'la ticaret ve turizm ilişkileri de Türkiye ekonomisi için önemli ve çatışma ortamının bunları olumsuz etkilemesi bekleniyor.
Bu nedenlerden ötürü JPMorgan Türkiye'ye dair ekonomik beklentilerini değiştirdi.
Banka 12 Mart'taki Merkez Bankası toplantısında faiz indirimi bekliyordu fakat artık bunun olmayacağı görüşünde.
Yıl sonu politika faizi beklentisi %30'dan %31'e, enflasyon beklentisini ise %24'ten %25'e çıkardı.
3 Mart'ta açıklanan enflasyon verilerinin ardından pek çok ekonomist de benzer görüşler açıkladı.
'Saldırılar dört hafta sürebilir'
Hürmüz Boğazı çatışmalardan önce son derece yoğun bir gemi trafiğine sahipti
ABD ve İsrail'in İran'da dini lideri Ayetullah Ali Hamaney dahil üst düzey liderlerini öldürdüklerini söyledikleri saldırılara İran, Ortadoğu genelinde misillemelerle yanıt verdi.
ABD Başkanı Donald Trump, 1 Mart'ta İngiliz basınına verdiği demeçte çatışmaların dört hafta kadar sürebileceğini söyledi.
9 Mart akşamı yaptığı basın toplantısında ise savaşın "bu hafta bitmeyeceğini fakat az kaldığını" söyledi.
