Türkiye’de avukat sayısındaki hızlı artış, hem mesleğin yapısını hem de hukuk eğitiminin yönünü yeniden tartışmaya açtı. Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün çarşamba günü yayımladığı “Hukuk Fakülteleri Raporu”na göre 2024 itibarıyla Türkiye’de bir avukata 430 kişi düşüyor.
Bu oran Türkiye’yi Avrupa ortalamasının altına indirirken, Portekiz ve İspanya’nın ardından kıtada en yüksek avukat yoğunluğuna sahip üçüncü ülke konumuna taşıdı.
Uzmanlara göre tablo, son 25 yılda hukuk eğitimindeki hızlı genişlemenin meslek piyasasında ve eğitim kalitesinde ciddi sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.
Ankara merkezli Toplum Çalışmaları Enstitüsü Yönetim Kurulu üyesi Vasıf İnanç Duygulu imzalı rapor, hukuk fakültelerinin son çeyrek yüzyıldaki büyümesini çarpıcı verilerle ortaya koyuyor.
Rapora göre Türkiye’de aktif ve pasif durumdakilerle birlikte hukuk fakültesi sayısı yüze yaklaştı. Mevcut 89 fakültenin 67’si son 25 yılda kuruldu. Bunların 50’si devlet, 39’u ise vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösteriyor.
Toplum Çalışmaları Enstitüsü, bu hızlı genişlemenin altyapı ve akademik kapasiteyle her zaman paralel ilerlemediğine dikkat çekiyor.
Bu kurumsal büyüme öğrenci sayılarına da doğrudan yansıdı. 2013–2014 döneminde yaklaşık 55 bin olan hukuk fakültesi öğrencisi sayısı, 2018–2019’da 82 bini aşarak zirve yaptı.
Son yıllarda kontenjan daraltma politikalarıyla bu sayı yaklaşık 75 bin seviyelerine gerilese de, son on yıldaki toplam artış yine de yüzde 35 oldu.
2023–2025 döneminde hukuk fakülteleri kontenjanları yüzde 34’ün üzerinde azaltıldı; ancak bu daralma devlet ve vakıf üniversitelerinde eşit gerçekleşmedi.
Devlet üniversitelerinde kontenjanlar neredeyse yarı yarıya düşerken, vakıf üniversitelerindeki azalmanın daha sınırlı kalması “hukuk eğitiminin giderek ücretlileştiği” yönündeki tartışmaları güçlendirdi.
Avukat sayısı beş katına çıktı
Rapordaki en çarpıcı bulgu, avukat sayısındaki patlama oldu. Türkiye’de 1998’de 36 bin olan avukat sayısı, 2025 itibarıyla 206 bini aşarak 26 yılda yaklaşık beş katına çıktı.
Bu artış, nüfus artış hızını da geride bıraktı. Buna paralel olarak avukat başına düşen nüfus son 15 yılda bin 95 kişiden 430 kişiye kadar geriledi.
Avrupa karşılaştırmasında incelenen 12 ülkede ortalama avukat başına düşen nüfus 679 iken, Türkiye bu göstergede Avrupa’nın en yoğun ülkelerinden biri haline geldi.
Akademik kadroda dengesizlik ve sınav sonuçları
Rapora göre sorun yalnızca sayı değil, akademik kadronun dağılımı da dengesiz. Türkiye genelindeki 86 hukuk fakültesinde toplam 586 profesör görev yapıyor. Ancak bunların yüzde 41’i yalnızca 10 köklü fakültede yoğunlaşmış durumda.
Beş hukuk fakültesinde hiç profesör yok, dokuz fakültede ise yalnızca bir profesör bulunuyor. Enstitü, bu tablonun bazı fakültelerde temel akademik standartların dahi sağlanamadığına işaret ettiğini vurguladı.
Eylül 2024’te yapılan ilk Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS) sonuçları da eğitim kalitesindeki farkı görünür kıldı.
Devlet üniversitesi mezunlarının başarı oranı yüzde 47,28 olurken, vakıf üniversitesi mezunlarında bu oran yüzde 30,07’de kaldı.
Enstitü, sınavın içeriği ve soru kalitesinin ayrıca tartışılması gerektiğini belirtmekle birlikte, HMGS’nin varlığının bile hukuk meslekleri açısından olumlu bir adım olduğunu değerlendirdi.
Raporda yer alan değerlendirme bölümünde Toplum Çalışmaları Enstitüsü, hukuk eğitiminde nicelik yerine kaliteyi esas alan yeni bir politika çerçevesine ihtiyaç olduğunu savundu.
Hukuk fakülteleri için tercih barajının kademeli olarak 50 bine çekilmesi, kontenjan azaltımına vakıf üniversitelerinin de devlet üniversiteleriyle eş düzeyde dahil edilmesi, akademik kadrolara asgari standartlar getirilmesi ve HMGS’nin daha nitelikli ölçme-değerlendirme ilkeleriyle sürdürülmesi gerektiği belirtildi.
Enstitü’ye göre mevcut gidişat sürerse hukuk eğitimi giderek daha pahalı ve eşitsiz bir alan haline gelebilir; bu da hem mesleğin itibarını hem de adalet hizmetlerinin kalitesini uzun vadede zayıflatma riski taşıyor.
Türkiye hukukun üstünlüğü endeksinde 143 ülke arasında 118.
Dünya Adalet Projesi’nin (World Justice Project - WJP) Hukukun Üstünlüğü Endeksi verilerine göre 2024'te 117. sırada bulunan Türkiye, 2025'te bir sıra daha gerileyerek 143 ülke arasında 118. sırada yer aldı.
Endekste Türkiye’nin puanı 0,41 olarak ölçüldü ve bu skor Türkiye'nin son on yıldaki en düşük seviyelerinden biri oldu. Doğu Avrupa ve Orta Asya bölgesinde 15 ülke arasında 14’üncü sırada bulunan Türkiye, üst-orta gelir grubundaki 41 ülke içinde ise 37’nci sırada.
Bu değer, Türkiye’nin hem küresel sıralamada hem de bölgesel ve gelir grubu sıralamalarında son sıralarda yer almasına yol açtı.
2015’te 0,46 olan Türkiye’nin endeks puanı yıllar içinde kademeli bir düşüş gösterdi.
Hukukun üstünlüğü endeksi; hükümetin yetkilerinin sınırlandırılması, yolsuzlukla mücadele, açık yönetim, temel haklar, güvenlik, düzenleyici uygulamalar, medeni ve ceza adaleti gibi sekiz alandaki performansı ölçüyor.
World Justice Project’in Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde ülkeler 0 ile 1 arasında bir ölçekte değerlendiriliyor; 1 en güçlü, 0 ise en zayıf hukuk devleti uygulamasını gösteriyor.
Türkiye son 10 yılda 38 sıra geriledi
Endeks verilerine göre Türkiye, son on yılda Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde ciddi bir gerileme yaşadı.
2015 yılında 80. sırada bulunan Türkiye, her yıl gösterdiği düşüş eğilimi ile 38 sıra kaybederek 2025’te 118. sıraya kadar geriledi.
2016'da gerçekleşen 15 Temmuz darbe girişiminin ardından Türkiye, hukuk devleti sıralamasında 19 sıra geriye giderek 99. sıraya gerilemişti.
Bu tablo, Türkiye’nin hukuk devleti göstergelerinde on yıl içinde uluslararası karşılaştırmalarda geriye gittiğini ortaya koyuyor.
Türkiye aynı zamanda “Temel Haklar” kategorisinde 143 ülke arasında 134. sırada yer aldı.
Bu başlık; ayrımcılığın önlenmesi, yaşam ve güvenlik hakkı, adil yargılanma hakkı, ifade ve inanç özgürlüğü, mahremiyetin korunması, toplanma özgürlüğü ve temel işçi haklarının güvence altında olması gibi göstergeleri kapsıyor.
Türkiye’nin 2015’te bu alandaki sırası 96 iken, son on yılda 38 sıra gerileyerek 134’e düşmesi, temel hak ve özgürlükler alanında ciddi bir zayıflama gösteriyor.
