ABD ve İran'ın silahların susması için birbirinden istediği şartlar netleşiyor. Tahran'ın ABD'nin sunduğu ateşkes önerisine ilk yanıtı olumsuz oldu ve kendi şartlarını sundu. İran Meclis Başkanı Galibaf, istihbarat raporlarının ABD'nin bir İran adasını işgale hazırlandığını gösterdiğini söyledi. İran Press TV'nin İranlı kaynağa dayandırdığı haberinde Tahran'ın ABD'nin sunduğu ateşkes önerisini değerlendirdiği ve aşırı bulduğu ifade edildi.
Reuters da İranlı üst yetkilere dayandırarak Tahran'ın ABD'nin teklifine ilk yanıtın olumsuz olduğunu ve ancak teklifin hala incelendiğini belirtti.
Beyaz Saray: İran yenildiğini anlamalı yoksa daha sert vururuz
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, yaptığı açıklamada şunları söyledi: “İran bir çıkış yolu arıyor. İran’ın ABD’yi tehdit edebilme kapasitesi büyük oranda yok oldu. Hezimete uğradıklarını onlar da kabul ediyor. Geçtiğimiz günlerde İran yetkilileriyle verimli gelişmeler yaşandı. Başkan Trump ile işbirliği yapmaya başladılar. ABD ve müttefiklerini tehdit eden rejimi yatıştırdık. İran durumu anlamazsa onlara bunu öğretmekte sıkıntı yaşamayız. Başkan Trump blöf yapmıyor, oyun oynamıyor. İran hesap hatası içinde olmamalı. İran yenildiğini anlamalı. Şayet İran askeri olarak yenilgiye uğradıklarını ve uğratılmaya devam edeceklerini anlamazsa, Başkan Trump şimdiye kadar hiç olmadığı kadar sert vurmalarını sağlayacak. Trump, Ortadoğu’da ülkemizi temsil eden cesur askerlerimiz ve gençlerimiz için İran’daki rejimin durması lazım. Güvenliği ne kadar önemsediğini biliyorsunuz. Gaz ve petrol fiyatları elbette düşecek. İran talepleri ret etmedi. İran ile görüşmeler, müzakereler devam ediyor. Hedeflerimize ulaşıyoruz. 4 ila 6 hafta olarak öngörülüyordu operasyon ve bu süre içerisindeyiz. Trump’ın özgür dünyayı koruma konusunda kararlı. Şu an bir ateşkes müzakeresi içindeyiz, İran’a anlaşmalar sunuyoruz. Buradaki çatışmayı durdurmak istiyoruz.”
İran: ABD’ye ait F-18 savaş uçağını vurduk
İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), ABD’ye ait bir F-18 savaş uçağını vurduklarını iddia etti. Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’ye ait olduğu iddia edilen bir F-18 savaş uçağının hava savunma sistemleri tarafından vurulma anına ait bir görüntü yayınladı. İran Devlet Televizyonu ise uçağın Sistan ve Belucistan Eyaleti’ne bağlı Çabahar kenti semalarında vurulduğunu ve Hint Okyanusu’na düştüğünü öne sürdü. ABD Savunma Bakanlığından (Pentagon) konuya ilişkin henüz bir açıklama yapılmadı.
Guterres: ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş kontrolden çıktı
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarıyla başlayan savaşın artık "kontrolden çıktığını ve tek çözümün diplomasi olduğunu" belirtti. Guterres, "Aradan üç haftadan fazla bir süre geçmişken, bu savaş artık kontrolden çıkmış durumda. Çatışma, liderlerin bile hayal edilebilir sınırları içinde gördüğü eşikleri aşmış bulunuyor." dedi.
İRAN'DAN “ABD İŞGALE HAZIRLANIYOR” UYARISI
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, ellerindeki istihbarata göre ABD'nin bir İran adasını işgale hazırlandığını açıkladı.
Galibaf, ABD merkezli X sosyal medya platformundaki hesabından Farsça ve Arapça olarak paylaştığı mesajında, ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarıyla başlayan savaşa ilişkin açıklamada bulundu.
"Düşmanın tüm faaliyetlerini gözetliyoruz. İran düşmanları bir bölge ülkesi ile İran adalarından birini işgale hazırlanıyor." iddiasında bulunan Galibaf, "Bu yönde bir adım atılırsa söz konusu ülkenin bütün altyapısı hiçbir sınır olmadan hedef alınacaktır" uyarısında bulundu.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a başlattığı saldırıların ardından Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinin fiilen durma noktasına gelmesi, küresel enerji arzında ciddi bir krizi tetikledi. Deniz yoluyla taşınan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu kritik hat üzerindeki aksama, özellikle enerji ihtiyacını büyük ölçüde buradan karşılayan Asya ülkelerini doğrudan etkiledi.
Küresel enerji akışının yüzde 20’si kesintiye uğradı
Saldırılar öncesinde dünya genelinde deniz yoluyla taşınan petrol ve LNG’nin önemli bir bölümü Hürmüz Boğazı üzerinden sevk ediliyordu. Bu sevkiyatın büyük kısmı başta Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore olmak üzere Asya ülkelerine ulaşıyordu. Ancak ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile Tahran’ın misillemeleri sonrası boğazda ticaretin aksaması, enerji arzına yönelik endişeleri artırırken fiyatlarda sert yükselişlere yol açtı.
Asya ülkeleri acil durum planlarını devreye soktu
Krizin derinleşmesiyle birlikte birçok Asya ülkesi enerji arz güvenliğini sağlamak amacıyla acil durum tedbirleri uygulamaya başladı. Filipinler yakıt rezervlerinin 45 gün yeteceğini açıklayarak “ulusal enerji acil durumu” ilan eden ilk ülke oldu. Tayvan yaklaşık 11 günlük LNG stokuna sahip olduğunu duyururken, Bangladeş için bu sürenin 9 ila 14 gün arasında olduğu belirtildi.
Alternatif yakıt arayışları hız kazandı
Enerji arzındaki daralma ihtimaline karşı ülkeler alternatif kaynaklara yönelmeye başladı. Bangladeş, Orta Doğu’daki çatışmaların etkisini azaltmak için farklı ülkelerden dizel ithal ederken, Filipinler daha düşük kaliteli ve daha yüksek emisyonlu “Euro 2” sınıfı yakıtların sınırlı kullanımına izin verdi. Hindistan ise enerji tedarikini çeşitlendirmek amacıyla ithalat yaptığı ülke sayısını 27’den 41’e çıkardı.
Stratejik petrol rezervleri gündemde
Japonya Başbakanı Takaiçi Sanae, Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol ile yaptığı görüşmede, yükselen petrol fiyatlarına karşı stratejik rezervlerin koordineli şekilde piyasaya sunulması için hazırlık yapılmasını istedi. IEA’nın daha önce üye ülkelerin toplam 400 milyon varillik rezervi devreye alma konusunda uzlaştığı açıklanmıştı.
Enerji tasarrufu için sosyal tedbirler uygulanıyor
Birçok ülkede enerji talebini azaltmaya yönelik sosyal ve ekonomik tedbirler de devreye alındı. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, kamu kurumlarında haftada dört gün çalışma ve okulların iki hafta kapalı kalması kararını açıkladı. Bangladeş’te üniversitelerin tatili öne çekilirken, Endonezya hibrit eğitim ve haftada bir gün uzaktan çalışma modelini değerlendirmeye aldı. Vietnam iş yerlerine uzaktan çalışma çağrısı yaparken, Tayland kamu çalışanlarına evden çalışma ve yurt dışı seyahatlerini askıya alma talimatı verdi.
ABD-İsrail saldırıları ve İran’ın misillemesi
İsrail ve ABD, Tahran ile yürütülen müzakereler devam ederken 28 Şubat’ta İran’a yönelik askeri saldırı başlattı. İran ise buna karşılık olarak İsrail’in yanı sıra ABD üslerinin bulunduğu Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn gibi ülkelere saldırılar düzenledi. Çatışmaların genişlemesiyle birlikte bölgedeki enerji hatlarının güvenliği daha da kırılgan hale gelirken, Hürmüz Boğazı’ndaki krizin kısa vadede sona ermesi beklenmiyor.
