ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırısıyla başlayan ve dünya ekonomisini altüst eden savaşta tam 40 gün sonra ateşkes sağlandı.
ABD Başkanı Donald Trump, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı açması şartıyla İran'a yönelik saldırıları iki hafta süreyle durduracaklarını, ateşkesin karşılıklı olacağını bildirdi.
Bu açıklama, Trump'ın "İran medeniyetini bir gecede yok etme" tehdidinden kısa süre sonra geldi. Trump'ın sözleri "soykırım çağrışımı" yapmış ve ABD'nin nükleer silah kullanabileceği endişesine yol açmıştı. ABD Başkanı'nın tehdidinden hemen sonra tarafların son dakikada bir ateşkese varmak için yoğun çaba sarf ettiği yönünde haberler geliyordu.
Ateşkese dair kendi sosyal medya sitesi Truth Social'dan yaptığı paylaşımda Trump, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in kendisinden İran'ın elektrik santrallerine ve altyapısına yönelik tehditlerinden vazgeçmesini istediğini yazdı. Daha önce yaptığı açıklamalarda Hürmüz Boğazı'nı açmaması halinde İran'ın enerji tesisleri ile köprülerini yerle bir etme tehdidinde bulunan Trump, Boğaz'ı açması için Çarşamba günü TSİ 03.00'e kadar İran'a süre vermişti.
İran'ın 10 maddelik barış planı
ABD Başkanı Trump, ateşkesi duyurduğu açıklamasında İran'ın "üzerinde çalışılabilir" 10 maddelik bir plan önerdiğini söyledi.
Guardian gazetesine göre plan; İran'ın Hürmüz üzerindeki hakimiyetinin devamı, ABD ordusunun Ortadoğu'dan çekilmesi, İran'a yönelik tüm yaptırımların kaldırılması ve ABD ile yapılacak olası anlaşmaya Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinde güvence verilmesini içeriyor. Guardian'a göre, metnin Farsça versiyonunda İran'ın uranyum zenginleştirmeye devam edeceği de belirtiliyor ancak İranlı diplomatların paylaştığı İngilizce belgede böyle bir ibare yer almıyor.
İran Ulusal Güvenlik Konseyi de ateşkesi onaylarken, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi Hürmüz Boğazı'nın açılacağını duyurdu. Arakçi, yaptığı açıklamada, İran Silahlı Kuvvetleri ile koordinasyon içinde ve teknik kısıtlamalar dikkate alınarak gemi trafiğinin sağlanmasının hedeflendiğini kaydetti.
Müzakerelere doğrudan katılan bir yetkili de planın, boğazdan geçen gemilerden hem İran'ın hem de Umman'ın ücret almasına izin verdiğini belirtti. Yetkili, İran'ın topladığı parayı yeniden inşa için kullanacağını söyledi.
Trump ise "her şeyin yolunda gittiğinden emin olmak için" ABD güçlerinin bölgede "takılacağını" belirtti. ABD Başkanı, "Büyük para kazanılacak. İran yeniden inşa sürecine başlayabilir" ifadelerini de kullandı.
İsrail: Ateşkes Lübnan'ı kapsamıyor
İran devlet medyasında, uzun vadeli bir anlaşma için görüşmelerin başlamasının henüz savaşın sona erdiği anlamına gelmediği belirtildi.
Pakistan Başbakanı Şerif, X hesabından yaptığı paylaşımda ateşkesin derhal yürürlüğe gireceğini ve Lübnan için de geçerli olduğunu belirtti. Şerif, İran ve ABD'den heyetleri görüşmeler için Cuma günü başkent İslamabad'a davet etti, "tüm anlaşmazlıklara kesin bir çözüm" bulunmasını istediğini belirtti.
Ancak İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu'nun ofisinden yapılan açıklamada "iki haftalık ateşkes Lübnan için geçerli değil" ifadesi kullanıldı. Açıklamada İsrail'in, Trump'ın saldırıları askıya alma kararına destek verdiği belirtildi. Hürmüz Boğazı'nın açılmasının yanı sıra İran'ın ABD, İsrail ve diğer bölge ülkelerine yönelik tüm saldırıları durdurmasının şart olduğu vurgulandı.
28 Şubat'ta başlayan savaşta İran'da bin 900'den fazla kişi yaşamını yitirdi. Lübnan'da ise İsrail saldırıları sonucu bin 500'den fazla kişi öldü ve en az bir milyon insan evinden oldu. Savaşa İsrail 11, ABD ise 13 askerinin öldüğünü açıkladı. Körfez ülkelerinde de sivil can kayıpları ve yaralanmalar yaşandı.
Petrol fiyatları hızla geriledi
Ateşkes duyurusuyla petrol fiyatı hızla gerilemeye başladı. Bu sabah erken saatlerde Brent petrolün varil fiyatı 94 dolar seviyesinden işlem gördü. Savaşın başında 70 dolar olan petrol fiyatı bir ara 109 dolara kadar tırmanmıştı.
Petrol fiyatlarında bir ayda yüzde 60'a varan sert yükseliş tüm dünyada başta akaryakıt ve gıda olmak üzere fiyatları yukarı taşımış, küresel enflasyon ve büyüme beklentilerini bozmuştu.
Uluslararası Enerji Ajansı dün, eğer savaşa bir çözüm bulunamazsa dünyanın en ciddi enerji krizlerinden birini yaşayabileceği uyarısında bulunmuştu.
Petrol fiyatlarındaki artış Kasım ayında ara seçimlerin yapılacağı ABD'de Trump'ı baskı altında bırakıyordu. Hem enflasyon görünümünün bozulduğu hem de İran'da rejimin hâlâ ayakta durduğu bir ortamda Trump, "savaşın gerekliliği" ve "başarısı" konusunda ülkesinde yoğun eleştirilere maruz kalıyor.
