İran savaşının küresel siyaset ve ekonomiyi derinden sarstığı ortamda, havayolu ulaşımı da savaşın olumsuz sonuçlarından nasibini alıyor. Dünyanın en kritik petrol ihracat güzergahındaki deniz taşımacılığını altüst eden savaş, petrol fiyatlarını hızla yukarı çekti. Bu gelişme küresel seyahati de vurdu. Bazı güzergahlarda uçak bileti fiyatları tavan yaptı, sektörde derin bir seyahat durgunluğunun habercisi olan korkular baş gösterdi.
Avustralya merkezli Qantas, İskandinavya merkezli SAS ve Yeni Zelanda merkezli Air New Zealand, Salı günü bilet fiyatlarına zam yaptıklarını açıkladı. Her üç şirket de kararın gerekçesi olarak yakıt maliyetlerindeki sert yükselişi gösterdi.
Yeni Zelanda'nın ulusal taşıyıcısı Air New Zealand'ın açıklamasına göre, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarından önce varil başına 85-90 dolar arasında seyreden jet yakıt fiyatları, 150 ile 200 dolar arasına fırladı. Şirket, çatışmaya ilişkin belirsizliği gerekçe göstererek 2026 mali yıl beklentilerini de askıya aldı.
Air New Zealand, iç hatlarda tek yönlü ekonomi sınıfı biletlerine 10 Yeni Zelanda doları (6 dolar), kısa mesafeli uluslararası seferlere 20 NZ doları, uzun mesafelere ise 90 NZ doları zam yaptığını açıkladı. Jet yakıt maliyetlerinin yüksek seyretmesi halinde fiyat ve tarifede ek düzenlemelere gidilebileceği de belirtildi.
Savaş uzarsa sorun fiyat da olmayacak
SAS, bir Reuters açıklamasında "Bu büyüklükteki artışlar, istikrarlı ve güvenilir operasyonları sürdürebilmek için harekete geçmeyi zorunlu kılıyor" dedi ve "geçici fiyat düzenlemesi" yaptığını belirtti.
Lufthansa ve Ryanair dahil birçok Avrupalı ve Asyalı havayolu ise yakıt arzının bir bölümünü sabit fiyatlarla güvence altına alan "hedge" uygulamalarını sürdürüyor. Yakıt alımlarının yüzde 80'inden fazlasını ilk çeyrek için önceden sabitlemiş olan Finnair ise, çatışmanın uzaması halinde fiyatın ötesinde yakıtın temin edilebilirliğinin de tehlikeye girebileceği uyarısında bulundu.
"Uzayan bir kriz, yakıtın fiyatını değil, arzını da en azından geçici olarak etkileyebilir" diyen Finnair sözcüsü, bu durumun henüz yaşanmadığını da vurguladı. Kuzey-Batı Avrupa'ya önemli miktarda jet yakıtı ihraç eden Kuveyt'te üretimde de kısıntıya gidildiği bildirildi.
Ortadoğu'da hava sahası kaosu
Bölgedeki kaosun boyutu, Salı günü Dubai'ye inen uçakların olası bir füze saldırısı tehdidi nedeniyle kısa süreliğine bekleme menziline alınmasıyla bir kez daha gözler önüne serildi. Uçuş takip servisi Flightradar24'ün X'te paylaştığı bilgiye göre uçaklar sonunda piste indi.
Avrupa güzergahları popülerleşiyor
Qantas, uluslararası uçuş ücretlerini artırmanın yanı sıra İsrail-İran çatışması nedeniyle insansız hava araçları ve füze ateşinin uçuşları sekteye uğrattığı Ortadoğu'dan kaçınmak isteyen havayolları ve yolcular göz önüne alınarak kapasitesinin bir bölümünü Avrupa güzergahlarına kaydırmayı da değerlendirdiğini açıkladı.
Hava sahalarının kapatılması ve kapasite kısıtlamaları nedeniyle Asya-Avrupa güzergahlarında bilet fiyatları zaten hızla yükselirken Hong Kong'un Cathay Pacific, Mart ayında Londra ve Zürih seferlerine ek uçuşlar ekleyeceğini duyurdu.
Hong Kong Airlines ise web sitesi üzerinden yaptığı duyuruda Perşembe gününden itibaren yakıt sürşarjlarını yüzde 35,2'ye varan oranlarda artıracağını bildirdi. En sert artışın Hong Kong ile Maldivler, Bangladeş ve Nepal arasındaki seferlere uygulandığı görüldü.
Öte yandan bazı Avrupalı havayolları, yakın vadede adım atmaya henüz gerek olmadığı görüşünde. British Airways'in sahibi IAG'ın sözcüsü, şirketin yakın dönem için yeterli güvenceye sahip olduğunu ve bilet fiyatlarını değiştirme planı bulunmadığını söyledi. British Airways ise "süregelen belirsizliği" gerekçe göstererek Abu Dhabi'ye yönelik kış sezonu uçuşlarını öne çektiğini ve 11 Nisan'a kadar planlanmış tüm seferleri yıl sonuna kadar iptal ettiğini açıkladı.
Hisse senetleri toparlanırken petrol fiyatı geriledi
ABD Başkanı Donald Trump'ın Pazartesi günü savaşın yakında sona erebileceğini açıklamasının ardından Salı günü petrol fiyatı Pazartesi'deki 119 dolarlık tepe noktasından yaklaşık 90 dolara inerken havayolu hisseleri de satış dalgasının ardından toparlamaya başladı.
Avrupalı havayolu şirketleri değer kazanıyor
Avrupa piyasalarının açılışında havayolu hisseleri yüzde 4 ile 7 arasında değer kazandı. Delta Air Lines, United Airlines, Southwest Airlines ve American Airlines başta olmak üzere büyük ABD havayollarının hisseleri ise seansın başında yüzde 2 ile 4 arasında değer kaybetti. ABD'li havayollarının Avrupalı ve Asyalı rakiplerine kıyasla hedge uygulamalarına daha az başvurması, bu şirketlerin hisselerini petrol oynaklığına karşı daha kırılgan hale getiriyor.
Asya'da Qantas yüzde 0,5 yükselişle kapanırken Korean Air Lines yüzde 3, Cathay Pacific ise yüzde 3,6 değer kazandı. Her üç şirketin hisseleri de Pazartesi günü sert düşüşler kaydetmişti.
Havayolları için işçilik maliyetlerinin ardından ikinci en büyük gider kalemi olan yakıt, işletme giderlerinin tipik olarak beşte biri ile dörtte birini oluşturuyor.
Daralan hava sahası küresel seyahati tehdit ediyor
Yüksek yakıt maliyetlerinin yanı sıra giderek daralan hava sahası da küresel turizm sektörünü tehdit ediyor. Pilotlar güzergahlarını Ortadoğu çatışmasından uzak tutacak biçimde yeniden düzenlerken popüler güzergahlardaki kapasite hızla dolup taşıyor.
Havacılık veri şirketi Cirium'un verilerine göre Emirates, Qatar Airways ve Etihad, Avrupa ile Asya arasındaki yolcu trafiğinin yaklaşık üçte birini tek başına taşıyor. Avrupa'dan Avustralya, Yeni Zelanda ve yakın Pasifik adalarına giden yolcuların ise yarısından fazlasını bu üç şirket uçuruyor.
Avrupalı havayolları, Ukrayna savaşının yarattığı hava sahası darlığıyla zaten mücadele ediyordu. Rus hava sahasını devre dışı bırakarak daha uzun uluslararası güzergahlara yönelmek zorunda kalan bu şirketler, artık çok daha kısıtlı bir hava sahasıyla karşı karşıya olduklarını ve işlerinin giderek zorlaştığını vurguluyor.
KAYNAK: DW Türkçe
