ABD Başkanı Donald Trump ve yönetimi, İsrail'le beraber yürüttükleri İran'a askeri harekatla ilgili birbirini tutmayan ve çelişkili mesajlar verdi.
Müttefikleri tedirgin eden ve piyasaları sarsan operasyonun ikinci Pazartesi günü de savaşın ne zaman sona ereceği ve nihai hedeflerinin ne olduğu konusundaki belirsizlik sürdü.
ABD borsa endekslerinin düştüğü ve petrol fiyatlarının hızla yükseldiği çalkantılı bir sabahın ardından Trump, gerginliği yatıştırmak için gazetecileri adeta tek tek telefonla aramaya başladı.
Ancak gazeteciler daha fazla ayrıntı istendiğinde yaptığı açıklamalar da netlikten uzaktı.
Petrol fiyatlarındaki artışla ilgili bir New York Post muhabirinin sorusuna Trump, "Her şey için bir planım var, tamam mı?" yanıtı verdi.
Daha sonra sözlerini "Her şey için bir planım var. Çok mutlu olacaksınız" diye sürdürdü.
CBS News'e ise savaşın "çok büyük ölçüde tamamlandığını" dedi ve "Takvimin çok ilerisindeyiz" diye ekledi.
Operasyonun bu nedenle yakında sona erip ermeyeceği sorulduğunda ise şöyle yanıt verdi:
"Bilmiyorum, duruma bağlı. Bitirmek tamamen benim aklımda olan bir şey, başkasının değil."
Trump'ın telefon trafiği en azından ekonomik açıdan istenen etkiyi yarattı.
Borsalar yeniden yükseldi ve gün içinde 120 dolara kadar çıkan petrolün varil fiyatı 90 doların altına geriledi.
Trump yalnızca birkaç gün önce, İran "koşulsuz teslim olana" kadar savaşı durdurmayacağını söylemişti.
Ancak Pazartesi günü yaptığı açıklamalardan sonra, Ortadoğu'yu sarsan ve Hürmüz Boğazı'ndan geçen deniz trafiğinin neredeyse tamamen durmasına yol açan askeri operasyonun sona yaklaşmış olabileceği izlenimi doğdu.
Ancak akşam saatlerinde Trump bu sözlerinden geri adım atar gibi konuştu.
"Şu anda bunu muazzam bir başarı olarak ilan edebiliriz. Ya da daha ileri gidebiliriz. Ve biz daha ileri gideceğiz" dedi.
ABD için "bir gezinti" olarak tanımladığı harekatı bitirmeye "çok yakın" olduğunu söyleyen Trump, İran'ın Basra Körfezi'nden çıkan petrol tankerlerini tehdit etmeye devam etmesi halinde saldırıların yoğunlaşacağı uyarısında bulundu.
ABD Başkanı, "Onları o kadar sert vuracağız ki, onların ya da onlara yardım eden herhangi birinin dünyanın o bölgesinde yeniden toparlanması mümkün olmayacak" dedi.
Trump ayrıca savaş için geniş kapsamlı bir hedef ortaya koydu.
Amacının, İran'ın ABD'yi, İsrail'i ya da herhangi bir Amerikan müttefikini hedef alabilecek silahlar geliştirmesini "çok uzun bir süre" engellemek olduğunu söyledi.
Bu ise nihayetinde, Trump'ın şimdiye kadar gerçekleştiremediği türden bir rejim değişikliğini gerektirebilir. Zira hayatını kaybeden Ayetullah Ali Hamaney'in yerine lider olarak oğlu geçmiş durumda.
Birkaç saat içinde başkandan gelen mesajlar baş döndürücü biçimde değişti.
Bu devasa askeri operasyonun ne zaman biteceğine dair işaret arayanlar ya da somut hedefleri hakkında ipucu bekleyenler, daha fazla soru işaretiyle baş başa kaldı.
Savunma Bakanı Pete Hegseth, Pazar günü CBS'e verdiği bir röportajda ABD-İsrail operasyonunun bir sonraki aşamasını anlattı. Buna daha güçlü mühimmatların kullanılmasının da dahil olduğunu söyledi.
"Daha konvansiyonel mühimmatlarla, yerçekimi bombalarıyla yaklaşık 900 kiloluk bombalarla askeri hedefleri avlayabilme kabiliyetimiz var" dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü:
"Bu harekatın o kısmını henüz gerçekten başlatmış bile sayılmayız."
Trump'a Pazartesi günü, savaşın "çok büyük ölçüde tamamlandığı" yönündeki sözleri ile Hegseth'in açıklamaları arasındaki çelişki sorulduğunda şu yanıtı verdi:
"Bence ikisini de söyleyebilirsiniz. Bu yeni bir ülke inşa etmenin başlangıcı."
ABD'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana ilk kez bir varil petrolün fiyatı dört yıl aradan sonra 100 doların üzerine çıktı
Ancak Irak'taki gibi bir "ülke inşası", Trump ve yardımcılarının özellikle yapmak istemediklerini söyledikleri bir politika.
Salı günü ABD'li yatırımcıların Trump'ın son açıklamalarına nasıl tepki vereceği görülecek. Ancak piyasalardaki sert dalgalanmalar yatışsa bile petrol fiyatlarındaki yükselişin sakinleşmesi muhtemelen daha uzun sürecek.
ABD'de bir galon benzinin ortalama fiyatı şu anda 3,48 dolar. Bu, bir hafta öncesine göre 48 sent artış anlamına geliyor.
Bu gelişmeler, ekonominin zaten zorlandığına dair işaretlerin geldiği bir dönemde yaşanıyor.
Geçen Cuma günü Çalışma İstatistikleri Bürosu, ABD'de Şubat ayında 92 bin kişinin işini kaybettiğini açıkladı. İşsizlik oranı yüzde 4,4'e yükseldi ve işgücüne katılım oranı yüzde 62 ile Aralık 2021'den bu yana en düşük seviyeye indi.
"Alım gücü" ve hayat pahalılığı kaygıları Amerikalılar için düzenli olarak en önemli mesele olarak öne çıkıyor. Aynı kamuoyu yoklamaları, İran'a yönelik devam eden askeri operasyona karşı önemli bir muhalefet olduğunu da gösteriyor.
Bu durum, Kasım ayında yapılacak ve Kongre'nin kontrolünün belirleneceği kritik ara seçimlere aylar kalmışken, bu operasyonla yakından ilişkilendirilen bir başkan için riskli bir tablo oluşturuyor.
Trump, artan fiyatların geçici olduğunu ve Amerikalılar Kasım ayında sandığa gittiğinde hayat pahalılığı konusunda daha olumlu hissedeceklerini söyledi.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş ve ekonomik belirsizlik, ABD'de yaşam maliyetleri üzerindeki baskıyı artırıyor
Başkan, fiyatları düşürme sözü vermişti ve kendisi ile ekibi bu konunun öneminin farkında olduklarını gösteren mesajlar veriyor. Geçen yılın sonlarında Pennsylvania'da "hayat pahalılığı turu" olarak adlandırılan bir kampanya başlatmıştı ancak bu girişim beklenen şekilde ilerlemedi.
O tarihten bu yana Venezuela ve İran'daki askeri operasyonların gündemi belirlemesi, Trump'ın iç politikadaki gıda fiyatlarından çok mirasını şekillendirecek dış müdahalelere odaklanan bir başkan olarak görülmesi riskini doğuruyor. Beyaz Saray ise elbette ki Trump'ın her ikisini de aynı anda yönetebildiğini savunuyor.
Ancak kamuoyu yoklamalarına göre, Amerikalıların önemli bir bölümünün istemediği bir askeri operasyonun tetiklediği petrol fiyatlarındaki artış, Trump için ciddi bir siyasi risk yaratıyor.
Trump Pazartesi akşamı yaptığı açıklamada, ABD ordusunun şimdiye kadar yürüttüğü operasyonun "muazzam başarısından" söz etti. İran donanmasının batırıldığını, hava kuvvetlerinin yok edildiğini, radar ve hava savunma sistemlerinin devre dışı bırakıldığını tek tek sıraladı.
Ancak savaş yalnızca fırlatılan füzelerden, atılan bombalardan ve vurulan hedeflerden ibaret değil.
Bu savaşın bedeli, ya da başka bir deyişle savaşın küresel ekonomi ve ABD ekonomisine verdiği zarar ile Trump ve Cumhuriyetçiler açısından doğuracağı siyasi maliyet henüz tam olarak ortaya çıkmış değil.
Trump'ın ikinci dönemini şekillendirebilecek bir yıl yaşanırken, Amerikan halkı ise henüz nihai kararını vermiş değil.
